Edukacja medialna jako zaniedbany element polityki zdrowia publicznego w Polsce

analiza działalności Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w latach 1994–2021

Słowa kluczowe: edukacja medialna, polityka zdrowia publicznego, cyfrowy dobrostan, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, Polska, analiza treści

Abstrakt

Celem artykułu jest ocena roli edukacji medialnej jako zaniedbywanego elementu polityki zdrowia publicznego w Polsce na przykładzie działań Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej KRRiT). W badaniu zastosowano analizę jakościową sprawozdań rocznych wydawanych przez KRRiT w latach 1993–2021, koncentrując się na tym, jak inicjatywy edukacji medialnej są prezentowane i wdrażane. W badaniu stwierdzono, że mimo iż KRRiT jest prawnie odpowiedzialna za edukację medialną w Polsce, jej działania w tym obszarze wydają się marginalne, niespójne i pozbawione długofalowej strategii. Artykuł ujawnia znaczącą lukę między badaniami naukowymi pokazującymi związki między korzystaniem z mediów i dobrostanem a podejściem KRRiT do edukacji medialnej, które pomija ten ważny aspekt. Wyniki wskazują, że edukacja medialna w Polsce nie jest skutecznie koordynowana na poziomie państwa i nie uwzględnia kwestii dobrostanu, co wskazuje na poważny brak w polityce zdrowia publicznego. Badanie to przyczynia się do zrozumienia instytucjonalnych barier w skutecznym wdrażaniu edukacji medialnej i argumentuje za włączeniem kompetencji medialnych jako istotnego elementu strategii zdrowia publicznego.

Biogramy autorów

Andrzej Adamski, University of Information Technology and Management in Rzeszow

PhD., DSc, Assoc. Prof. UITM, Vice‑Rector for the ­Research of the University of Information Technology and Management in Rzeszow. The founder and the 1st Editor‑in‑Chief (2010–2016) of the scientific journal “Culture‑Media‑Theology.” Fellow of Bogliasco Foundation (2015) and Visegrad Funds (2016–2017). His research interests are located at the interface between digital communication and different spheres of everyday life—especially religion and science. He is interested in various manifestations of the phenomenon of mediatization and ethics of communication.

Marlena Krawczyk-Suszek, University of Information Technology and Management in Rzeszow

Physiotherapist, public health specialist, and expert in data analysis. Her research focuses on quality of life and well‑being among both healthy and ill individuals. She is the head of the Department of Physiotherapy at the University of Information Technology and Management in Rzeszów and serves as a health expert at SFF.DeepT+ (Horizon Europe, 2023/2024).

Małgorzata Gosek, Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

PhD in social sciences, mathematician. She combines professional experience in business, education, and non‑governmental organizations. Rector of the University of Information Technology and Management in Rzeszów, academic lecturer, and co‑author of educational programs in the field of sustainable development. Author and co‑author of reports and publications in the areas of media and environmental education, mediatization, management, and sustainable development.

Justyna Berniak-Woźny, SWPS University

Holds a PhD in Social Sciences from Leeds Metropolitan University and an MBA from Oxford Brookes University. She specializes in corporate social responsibility (CSR), sustainability, and project and business process management. She is the author of numerous national and international publications, as well as teaching and training materials in these fields.

Arkadiusz Gaweł, University of Information Technology and Management in Rzeszow

Assistant Professor in the Department of Cognitive Science and Mathematical Modeling, Consultant for the Application of Artificial Intelligence in Science and Education. Holds a PhD in Social Sciences in the discipline of Communication and Media Studies, an MSc in Applied Computer Science with a specialization in Information Systems in Management, a BEng in Applied Computer Science with a specialization in Internet Technologies, as well as a Technician Diploma in Information Technology with a specialization in Databases. A long‑standing member of the Analytical Team at UITM in Rzeszow. Author and co‑author of numerous analyses and research reports in the fields of education, management, and the internationalization of higher education institutions. His research interests focus on analytics, Big Data, artificial intelligence, and natural language processing (NLP) techniques.

Bibliografia

Adamski, A., Gosek, M., Kurek-Ochmańska, O. (2023). Raport. Rekomendacje dotyczące wdrożenia edukacji medialnej w polskich szkołach. Rzeszów: Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania. Pobrano z: https://wsiz.edu.pl/uczelnia/kolegia/kolegium-mediow-i-komunikacji-spolecznej/katedra-mediow-dziennikarstwa-i-komunikacji-spolecznej/satmedia/

Adamski, A., Krawczyk-Suszek, M., Berniak-Woźny, J., Gosek, M., Gaweł, A. (2025). Media education and the well-being of society: A social and medical sciences perspective. Perspektywy kultury, 1(48), 255–284. https://doi.org/10.35765/pk.2025.4801.16

Andrzejewska, J. (2003). Edukacja czytelnicza i medialna. Poradnik metodyczno-programowy dla wszystkich typów szkół i bibliotek. Warszawa.

Bierzyński, T. (2024a). Integracja sztucznej inteligencji w życiu rodzinnym: perspektywy wykorzystania technologii AI na rzecz rozwoju osobistego i zawodowego. Szkoła – Zawód – Praca, 28, 57–65.

Bierzyński, T. (2024b). Media i AI jako katalizatory zmian społecznych w kontekście nauk o rodzinie. Społeczeństwo – kultura – wartości. Studium społeczne, 26, 12–22.

Borkowska, M. (2010). Organizacje międzynarodowe i wybrane państwa europejskie wobec edukacji medialnej (Vol. 2). Warszawa: Biuro KRRiT.

Bulger, M., Davison, P. (2018). The promises, challenges, and futures of media literacy. Journal of Media Literacy Education, 10(1), 1–21.

Carlsson, U. (2019). How to organise media and information literacy (MIL) on the national level. W: Understanding media and information literacy (MIL) in the digital age: A question of democracy (s. 67–74). Sweden: Department of Journalism, Media and Communication (JMG).

DIRECTIVE 2010/13/EU. (2010). Directive of the European Parliament and of the Council of 10 March 2010 on coordinating certain provisions laid down by law, regulation or administrative action in Member States concerning the provision of audiovisual media services (Audiovisual Media Services Directive). Pobrano z: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32010L0013&from=PL

Directive (EU) 2018/1808. (2018). Directive of the European Parliament and of the Council of 14 November 2018 amending Directive 2010/13/EU... Pobrano z: http://data.europa.eu/eli/dir/2018/1808/oj

Drogowskaz medialny. (2023). Pobrano z: https://www.facebook.com/drogowskazmedialny/

EAO. (2016). Mapping of media literacy practices and actions in EU-28.

Federowicz, M. (2000). O potrzebie edukacji medialnej w Polsce. Warszawa: Polski Komitet do spraw UNESCO, KRRiT. Pobrano z: http://www.archiwum.krrit.gov.pl/Data/Files/_public/Portals/0/komunikaty/edukacja-medialna/o_potrzebie_edukacji_medialnej_uaktualnione.pdf

Frau-Meigs, D., Velez, I., Michel, J. F. (red.). (2017). Public policies in media and information literacy in Europe. London: Routledge.

Galewska, E. (2016). Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji jako strażnik wolności słowa. Przegląd Prawa Konstytucyjnego, 32(4), 171–189.

Godzic, W. (2001). Streszczenie raportu „Edukacja medialna”. Pobrano z: https://web.archive.org/web/20011105205741/http://www.krrit.gov.pl/stronykrrit/aktopraedumed1.htm

Gomoliszek, J. (2008). Tomasz Mielczarek: Monopol, pluralizm, koncentracja. Toruńskie Studia Bibliologiczne, 1(1), 42.

Grandío, M., Frau-Meigs, D. (2017). Legal frameworks for media literacy. W: D. Frau-Meigs, I. Velez, J. F. Michel (red.), Public policies in media and information policies in Europe (s. 116–130). London: Routledge.

Gui, M., Fasoli, M., Carradore, R. (2017). Digital well-being: Developing a new theoretical tool for media literacy research. Italian Journal of Sociology of Education, 9, 155–173.

Hobbs, R. (2010). Digital and media literacy: A plan of action. Washington: Aspen Institute. Pobrano z: https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED523244.pdf

Jamróz, L. (2014). Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji. W: St. Bożyk (red.), Prawo konstytucyjne (s. 403–411).

Juszczyk, S. (2007). Cele i zadania technologii informacyjnej i edukacji medialnej. W: B. Siemieniecki (red.), Pedagogika medialna (t. 2, s. 28). Warszawa.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. (1997). Konstytucja z dn. 2 kwietnia 1997 r. Pobrano z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19970780483/U/D19970483Lj.pdf

KRRiT. (1996). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z rocznego okresu działalności wraz z informacją o podstawowych problemach radiofonii i telewizji. Warszawa.

KRRiT. (2000). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z rocznego okresu działalności. Warszawa.

KRRiT. (2001). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z rocznego okresu działalności. Warszawa.

KRRiT. (2002). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z rocznego okresu działalności.

KRRiT. (2003). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z rocznego okresu działalności.

KRRiT. (2004). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z rocznego okresu działalności.

KRRiT. (2005). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z rocznego okresu działalności.

KRRiT. (2006). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2005 roku.

KRRiT. (2007). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2006 roku.

KRRiT. (2008a). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2007 roku.

KRRiT. (2008b). Stanowisko KRRiT w sprawie potrzeby upowszechniania wiedzy z zakresu edukacji medialnej z dn. 10.06.2008 r. https://www.gov.pl/attachment/b70143c4-0c92-4725-b3f8-7997c67d5b4c (12.02.2025).

KRRiT. (2009). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2008 roku. Warszawa.

KRRiT. (2010). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2009 roku. Warszawa.

KRRiT. (2011). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2010 roku. Warszawa.

KRRiT. (2012). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2011 roku. Warszawa.

KRRiT. (2013). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2012 roku. Warszawa.

KRRiT. (2014). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2013 roku. Warszawa.

KRRiT. (2016). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2015 roku. Warszawa.

KRRiT. (2017). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2016 roku. Warszawa.

KRRiT. (2018). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2017 roku.

KRRiT. (2019). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2018 roku.

KRRiT. (2020). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2019 roku.

KRRiT. (2021). Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2020 roku.

Livingstone, S., PT, GM & WC. (2012). Critical insights in European media literacy research and policy. Media Studies, 3(6), 5–15.

LSE. (2018). Commission on Truth, Trust and Technology. Tackling the Information Crisis. A policy Framework for Media System Resilience. London: London School of Economics and Political Science. Pobrano z: http://www.lse.ac.uk/media-and-communications/assets/documents/research/T3-Report-Tackling-the-Information-Crisis.pdf

Michalski, P. (2022). Polskie Radio Kielce – Centrum Edukacji Medialnej. Pobrano z: https://pap-mediaroom.pl/ludzie-i-kultura/w-kielcach-powstalo-nowoczesne-centrum-edukacji-medialnej

Ministerstwo Rozwoju. (2017). Strategia na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.). Warszawa. Pobrano z: https://www.gov.pl/web/fundusze-regiony/informacje-o-strategii-na-rzecz-odpowiedzialnego-rozwoju

O’Neill, B., & TD. (2018). The Better Internet for Kids Policy Map: Implementing the European Strategy for a Better Internet for Children in European Member States. Brussels. Pobrano z: https://www.betterinternetforkids.eu/bikmap

Schilder, E., Lockee, B., & Saxon, D. (2016). The Issues and Challenges of Assessing Media Literacy Education. Journal of Media Literacy Education.

UNESCO. (2018). UNESCO [Internet]. Pobrano z: www.unesco.or

United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 Agenda for Sustainable Development. https://sdgs.un.org/2030agenda

USTAWA z dnia 25 marca 2011 r. (2011). USTAWA z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2011 r. Nr 85, poz. 459. Pobrano z: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20110850459

Valtonen, T., Tedre, M., Mäkitalo, K.A., & Vartiainen, H. (2019). Media Literacy Education in the Age of Machine Learning. Journal of Media Literacy Education, 11(2), 20–36.

Opublikowane
2026-06-30
Jak cytować
[1]
Adamski, A., Krawczyk-Suszek, M., Gosek, M., Berniak-Woźny, J. i Gaweł, A. 2026. Edukacja medialna jako zaniedbany element polityki zdrowia publicznego w Polsce: analiza działalności Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w latach 1994–2021. Perspektywy Kultury. 53, 2 (cze. 2026), 199-224. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2026.5302.13.

Inne teksty tego samego autora