Podmiotowość i prawa narodów w dyskursie wartości i postaw

Słowa kluczowe: podmiotowość kulturowa, dyskurs wartości, prawa narodów, redukcjonizm aksjologiczny, interakcja symboliczna

Abstrakt

Współczesne procesy globalizacji potwierdzają, iż nie są wyłącznie jednorodnym i jednokierunkowym fenomenem cywilizacyjnej homogenizacji, postępujących powiązań i wszechstronnej medializacji. Nasilająca się mobilność oraz interakcja osób i grup spowodowały odwrotną wręcz dynamikę różnicowania, pluralizacji, ale także ożywienia świadomości, tożsamości oraz poczucia praw kulturowych zarówno starych, jak i nowych wspólnot kulturowych. Umiejętność artykulacji i rozwoju owych praw jako atrybutów podmiotowości kulturowej współzależy jednak od wielu komponentów kompetencji i postaw aksjologicznych uczestników dyskursu, jaki dokonuje się na bardzo różnych poziomach, począwszy od mikro- do makrostruktur społecznych. Szczególną rolę zajmują wśród nich wspólnoty narodowe. Charakteryzują się bowiem najbardziej złożonym powiązaniem struktur czysto symbolicznych i instytucjonalnych, dziedziczonych i tworzonych, afektywnych i poznawczych. Ich kulturowa kondycja zależy od stopnia uwikłania w procesy redukcji kulturowych świata współczesnego, które zamieniają wartości na potrzeby, osoby na jednostki, dziedzictwo na impresje, mądrość na informację, poznanie na doznanie, treści na wrażenia. Od zdolności pokonania tych redukcji zależy stopień postrzegania realności bytu narodu, siły jego tożsamości, potencjałów rozwojowych oraz szans na twórczą odpowiedź wobec wyzwań współczesności.

Biogram autora

Leszek Korporowicz, Uniwersytet Jagielloński

Dr hab. prof. UJ, socjolog kultury, pracownik naukowy Instytutu Studiów Międzykulturowych UJ, kierownik Zakładu Humanistycznych Problemów Nauk o Kulturze, współzałożyciel, a obecnie prezes honorowy Polskiego Towarzystwa Ewaluacyjnego. Pełnił kierownicze funkcje akademickie w uczelniach Warszawy i Krakowa. Autor wielu prac z dziedziny socjologii kultury, studiów międzykulturowych, teoretycznych i metodologicznych podstaw badań ewaluacyjnych, szczególnie ewaluacji rozwojowej oraz edukacyjnych i badawczych projektów animujących humanistyczny kierunek analiz kultury współczesnej, jak Jagiellońskie Studia Kulturowe. Doktor honorowy Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego M. Gragomanowa w Kijowie. Jego główne prace to: Tworzenie sensu. Język – Kultura – Komunikacja (Warszawa 1993), współredakcja prac: Komunikacja międzykulturowa, tom I i II (Warszawa 1996), Studia kulturowe (2023), przygotowanie pierwszego w Polsce podręcznika ewaluacji pt.: Ewaluacja w edukacji (Warszawa 1997), praca habilitacyjna: Osobowość i komunikacja w społeczeństwie transformacji (Warszawa 1996), kolejne prace to: Socjologia kulturowa. Kontynuacje i poszukiwania (Kraków 2011), Mosty nadziei. Jagiellońskie inspiracje dialogu międzykulturowego (Kraków 2016), Jagiellonian Ideas towards Challenges of Modern Times (Kraków 2017).

Bibliografia

Adorno, T.W. (2019). Przemysł kulturalny, tłum. M. Bucholc. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Archer, M.S. (2019). Kultura i sprawczość, tłum. P. Tomanek. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Benjamin, B.R. (2009). Konsumowani. Jak rynek psuje dzieci, infantylizuje dorosłych i połyka obywateli, tłum. H. Jankowska. Warszawa: Warszawskie Wydawnictwo Literackie.

Dąbrowski, K. (1974). Zdrowie psychiczne a wartości ludzkie. Warszawa: PTHP.

Dyczewski, L. (2012). Przestrzenie wzajemnego dopełniania. Politeja, 20/2.

Eriksen, T.H. (2013). Etniczność i nacjonalizm. Ujęcie antropologiczne, tłum. B. Gutowska-Nowak. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Fromm, E. (2014). Ucieczka od wolności, tłum. J. Zieliński. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik.

Tymieniecki, K. (1979–1920). Moralność w stosunkach między państwami w poglądach Pawła Włodkowica. Przegląd Historyczny, 22.

Jaskuła, S. i Korporowicz, L. (2017). Współczesne paradygmaty dialogu międzykulturowego. Edukacja Humanistyczna, nr 2(37).

Jaskuła, S. i Korporowicz, L. (2022). Prawa międzykulturowe. W: M. Markocka, Z. Mikołajczyk i P. Walewski (red.), Człowiek wobec problemów współczesności. Warszawa: Wydawnictwo Muzeum Niepodległości.

Korporowicz, L. (2018a). Polskie korzenie prawa narodów w budowaniu podmiotowości wspólnot kulturowych. R. Wiśniewski (red.), Eseje o niepodległej. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, Warszawa.

Korporowicz, L. (2018b). Bezpieczeństwo kulturowe w rozwoju zrównoważonym. Edukacja Międzykulturowa, nr 2(9).

Maigret, E. (2012). Socjologia komunikacji i komunikowania, tłum. I. Piechnik. Warszawa: Oficyna Naukowa.

Maślanka, T. (2012). Podzwonne dla narodu? O zbiorowych tożsamościach ery globalnej. Politeja, 20/2.

Renaut, A. (1989). Era jednostki. Przyczynek do historii podmiotowości, tłum. D. Leszczyński. Warszawa: Ossolineum.

Szlachta, B. (2016). Problems of Cultural Rights. Politeja, 44.

Trzciński, Ł. (2013). Mit wolności w cyberkulturze. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.

Vercovec, S. (2007). Superdiversity and its implications. Ethnic and Racial Studies, 11/1, vol. 30.

Włodkowic, P. (2018). Traktat o władzy papieża i cesarza nad niewiernymi (Saevientibus). W: P. Włodkowic, Stanisław ze Skarbimierza, B. Hesse, Mateusz z Krakowa, Prawa ludów i wojna sprawiedliwa, tłum. J. Łukaszewska-Haberko. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Opublikowane
2023-06-29
Jak cytować
[1]
Korporowicz, L. 2023. Podmiotowość i prawa narodów w dyskursie wartości i postaw. Perspektywy Kultury. 41, 2/2 (cze. 2023), 13-30. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2023.410202.04.