Practice … Is Not an Easy Thing.”
Literary Portraits of Doctors in the Prose of Zofia Kowalewska and Zofia Kowerska
Abstract
This article is devoted to two now largely forgotten novels: The Dreamer (1896) by the once-popular writer Zofia Kowerska and From the Memoirs of a Doctor (1914) by Zofia Kowalewska. Their protagonists are physicians who, in accordance with positivist ideas, undertake the challenging task of “working at the grassroots” in provincial settings. Both writers – social activists – drew on issues they knew intimately from personal experience and avoided naive idealization of the common people. They did not promise quick or spectacular results but emphasized the necessity of sustained effort in the pursuit of a better future. In line with contemporary beliefs, they also attributed a special role in this process to physicians.
References
Biegeleisen, H. (1929). Lecznictwo ludu polskiego. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
Bołdyrew, A. (2003). Przesądy i zabobony dotyczące zdrowia, higieny i wychowania dzieci w społeczeństwie polskim w XIX i na początku XX wieku. W: B. Płonka-Syroka i A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII–XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności. Wrocław: Oficyna Wydaw-nicza Arboretum.
Budrewicz, A. (2021). Lekarze a pacjenci w powieściach George Eliot i Elizy Orzeszkowej. W: D. Lewera, A. Bajorek i E. Białek (red.), Lekarz i jego pa-cjent – pacjent i jego lekarz. Studia z historii literatury i medycyny. Wro-cław: Quaestio, 87–102.
Cywiński, B. (2010). Rodowody niepokornych. Warszawa: Wydawnictwo Nau-kowe PWN.
Dębicki, Z. (1929). Śp. Zofia Kowerska (Wspomnienie pośmiertne). Kurier Warszawski, nr 82, 25–26.
Dobrowolski, A. (1895). Lud hrubieszowski. Lud. Organ Towarzystwa Ludo-znawczego we Lwowie, R. I, 157–167.
Gajkowska, C. (1984). Kowerska Zofia. W: J. Krzyżanowski i C. Hernas (red.), Przewodnik Encyklopedyczny, t. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Gołębiowski, Ł. (1930). Lud polski. Jego zwyczaje, zabobony. Warszawa: Dru-karnia A. Gałęzowskiego i Spółki.
Goniewicz, J. (2023). „W naszym mieście grasuje prawdziwa epidemia zdro-wia”. Lekarze i pacjenci w krzywym zwierciadle satyry na łamach „Kolców” (1871–1914). W: E. Flis-Czerniak i B. Jarosz (red.), Epidemie – Choroby – Patologie. Rozważania humanistów 2. Lublin: UMCS, 53–71.
[Gregorowicz, K.] (1861). Wstęp. Przyjaciel Zdrowia, nr 1, 1–3.
Janota, E. (1865). Upomnienie Zakopianów i wszystkich Podhalanów, aby nie tępili świstaków i kóz. Kraków: Drukarnia C.K. Uniwersytetu Jagiellońskie-go.
Kacprzak, M. (2023). Kowerska Zofia (1845–1929). W: A. Bołdyrew i A. Wałęga (red.), Działaczki i działacze oświatowi w Królestwie Polskim u progu niepodległości. Słownik biograficzny. Łódź: Wydawnictwo Uni-wersytetu Łódzkiego.
Kowerska, Z. (1896). Marzyciel. Przegląd Polityczny, Społeczny i Literacki, nr 57–155.
Kowerska, Z. (1973). W: Z. Szweykowski, J. Maciejewski i in. (red.), Bibliogra-fia Literatury Polskiej „Nowy Korbut”. Literatura Pozytywizmu i Młodej Polski (t. 14). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Kowalewska, Z. (1914). Z pamiętników doktora. Powieść współczesna, t. 1–2. Wilno: Księgarnia Józefa Zawadzkiego.
Malara, A. (2003). Przesądy i zabobony dotyczące zdrowia i choroby w świetle publikacji czasopisma „Zorza”. W: B. Płonka-Syroka i A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII–XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Arboretum”, 97–102.
Malara, A. (2003). Warunki życia chłopów na ziemiach polskich w latach 1795–1918 i ocena ich wpływu na możliwości dostępu do profesjonalnej opieki lekarskiej. W: B. Płonka-Syroka i A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII–XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Arboretum”, 31–72.
Milewska, A. (1891). Poszukiwania. Medycyna Ludowa. Wisła, nr 2, 419–424.
Parczewska, M. (1896). Poszukiwania. Lecznictwo ludowe. Wisła, nr 2, 342–344.
Płonka-Syroka, B. (1990). Recepcja doktryn medycznych przełomu XVIII i XIX wieku w polskich ośrodkach akademickich w latach 1784–1863. Wro-cław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo PAN.
Polakowska, A. (2001). Kowerska Zofia. W: R. Loth i in. (red.), Dawni pisarze polscy od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. Przewodnik biogra-ficzny i bibliograficzny (t. 2). Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna.
Sadlik, M. (2004). „Konfesje samotnych”. W kręgu prozy spowiedniczej (1884–1914). Kraków: Universitas.
Szlagowska, A. (2003). Obraz lekarza i znachora w XIX-wiecznych źródłach etnograficznych i historycznych oraz w literaturze. W: B. Płonka-Syroka i A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII–XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Arboretum”, 103–110.
Szopowicz, H. (1862). Praktyka lekarska między ludem wiejskim i posłannictwo lekarza ludu. Przyjaciel Zdrowia, nr 16, 1–8.
Urbanek, B. (2003). Problematyka opieki nad chorym na ziemiach polskich w XIX i początku XX stulecia. W: B. Płonka-Syroka i A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII–XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności. Wro-cław: Oficyna Wydawnicza „Arboretum”, 501–510.
Świętuchowska, W. (2024). Kowerska Zofia. Pozyskano z: https://zapomnianepisarkipolskie.uws.edu.pl/en/component/content/article/126-zofia-kowerska?catid=27&Itemid=330 (dostęp: 06.02.2025).
Wąsik, B. (2025). Egzystencjalne i powszednie problemy powieściowych boha-terek polskich autorek minotum gentium w drugiej połowie XIX w. War-szawa: Wydawnictwo Nieoczywiste.
Wdowiak, L. i Wysokiński, P. (2018). Owady jako remedia w polskim lecznic-twie ludowym doby zaborów i II Rzeczypospolitej. Kwartalnik Nauki i Techniki, nr 1, 89–118. DOI: 10.4467/0023589XKHNT.18.004.9457.
Więckowska, E. (2003). Warunki zdrowotne polskiej wsi w drugiej połowie XIX wieku. W: B. Płonka-Syroka i A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII–XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Arboretum”, 73–78.
Z.W. [Wasilewski, Z.] (1929). Zofia Kowerska. Myśl Narodowa, nr 13, 202.
Żeromski, S. (1891). Siłaczka. Głos, nr 24, 278–280.
Copyright (c) 2026 Perspectives on Culture
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
