„Praktyka (...) to rzecz niełatwa"
Literackie portrety lekarzy w prozie Zofii Kowerskiej
Abstrakt
Niniejszy artykuł został poświęcony dwóm zapomnianym powieściom: Marzycielowi (1896) poczytnej niegdyś pisarki Zofii Kowerskiej oraz Z pamiętników doktora (1914) Zofii Kowalewskiej. Ich bohaterami są lekarze, w myśl pozytywistycznych zaleceń podejmujący się niełatwego wyzwania „pracy u postaw” na prowincji. Obie pisarki – działaczki społeczne, pisząc o kwestiach świetnie znanym im z autopsji, unikały naiwnej idealizacji ludu, nie obiecywały szybkich, spektakularnych efektów, wskazywały jednak konieczność podjęcia wysiłku w trosce o lepsze jutro, zaś szczególną rolę w tym procesie, zgodnie z przekonaniami epoki, przypisywały właśnie lekarzom.
Bibliografia
Biegeleisen, H.(1929). Lecznictwo ludu polskiego. Kraków: Polska Akademia Umiejętności.
Bołdyrew, A. (2003). Przesądy i zabobony dotyczące zdrowia, higieny i wychowania dzieci w społeczeństwie polskim w XIX i na początku XX wieku. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII-XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum.
Budrewicz, A. (2021). Lekarze a pacjenci w powieściach George Eliot i Elizy Orzeszkowej. W: D. Lewera, A. Bajorek, E. Białek (red.) Lekarz i jego pacjent – pacjent i jego lekarz. Studia z historii literatury i medycyny: Wrocław: Quaestio.
Dębicki, Z. (1929). Ś. p. Zofia Kowerska (Wspomnienie pośmiertne). Kurier Warszawski, nr 82.
Gajkowska, C. (1984). Kowerska Zofia. W: J. Krzyżanowski, Cz. Hernas (red.), Przewodnik Encyklopedyczny, t. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Gołębiowski, Ł.(1930). Lud polski. Jego zwyczaje, zabobony. Warszawa: Drukarnia A. Gałęzowskiego i Spółki.
[Gregorowicz, K.] (1861). Wstęp. Przyjaciel Zdrowia, nr 1.
Goniewicz, J.(2023). „W naszym mieście grasuje prawdziwa epidemia zdrowia”. Lekarze i pacjenci w krzywym zwierciadle satyry na łamach „Kolców” (1871-1914). W: E. Flis-Czerniak, B. Jarosz (red.) Epidemie – Choroby – Patologie. Rozważania humanistów 2. Lublin: UMCS.
Dobrowolski, A. (1895). Lud hrubieszowski. Lud.
Janota, E. (1865). Upomnienie Zakopianów i wszystkich Podhalanów, aby nie tępili świstaków i kóz. Kraków: Drukarnia C. K. Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kacprzak, M. (2023). Kowerska Zofia (1845-1929). W: A. Bołdyrew, A. Wałęga (red.), Działaczki i działacze oświatowi w Królestwie Polskim u progu niepodległości. Słownik biograficzny, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kowerska, Z. (1896). Marzyciel. Przegląd Polityczny, Społeczny i Literacki, nr 57-155.
Kowerska, Z. (1914). Z pamiętników doktora. Powieść współczesna, t. 1-2.Wilno: Księgarnia Józefa Zawadzkiego.
Malara, A. (2003). Przesądy i zabobony dotyczące zdrowia i choroby w świetle publikacji czasopisma „Zorza”. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII-XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności, dz. cyt.
Malara, A. (2003). Warunki życia chłopów na ziemiach polskich w latach 1795—1918 i ocena ich wpływu na możliwości dostępu do profesjonalnej opieki lekarskiej. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.) Życie codzienne w XVIII-XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności, dz. cyt.
Parczewska, M.(1896). Poszukiwania. Lecznictwo ludowe. Wisła, z. 2.
Płonka-Syroka, B.(1990). Recepcja doktryn medycznych przełomu XVIII i XIX wieku w polskich ośrodkach akademickich w latach 1784-1863. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo PAN.
Sadlik, M.(2004). „Konfesje samotnych”. W kręgu prozy spowiedniczej (1884-1914). Kraków: Universitas.
Szczęsny Jastrzębowski (1891). Poszukiwania. Medycyna Ludowa. Wisła, z. 2.
Szlagowska, A. (2003). Obraz lekarza i znachora w XIX-wiecznych źródłach etnograficznych i historycznych oraz w literaturze. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII-XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności, dz. cyt.
Szopowicz, H.(1862). Posłannictwo lekarza ludu. Przyjaciel Zdrowia, nr 16.
Urbanek, B. (2003), Problematyka opieki nad chorym na ziemiach polskich w XIX i początku XX stulecia. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII-XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności, dz. cyt.
Wdowiak L., P. Wysokiński (2018). Owady jako remedia w polskim lecznictwie ludowym doby zaborów i II Rzeczypospolitej. Kwartalnik Nauki i Techniki, nr 1.
Więckowska, E. (2003). Warunki zdrowotne polskiej wsi w drugiej połowie XIX wieku. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.), Życie codzienne w XVIII-XX wieku i jego wpływ na stan zdrowia ludności, dz. cyt.
Z.W. [Wasilewski, Z.] (1929). Zofia Kowerska. Myśl Narodowa, nr 13.
Żeromski, S. (1891). Siłaczka. Głos, nr 24.
Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
