Z perspektywy uczniów Hipokratesa.

Przyczynki do obrazu życia literacko-kulturalnego po rozbiorach na podstawie pamiętników Józefa Franka i Stanisława Morawskiego

Abstract

The aim of the article is to present selected aspects of literary culture in the Russian partition in the first half of the 19th century, based on the diaries of two doctors – Józef Frank and Stanisław Morawski. Written with a skilled pen, often with a great deal of humour, they provide many valuable details about literary life in Lithuania in the post-partition era. They emerge as excellently painted portraits of authors who remained in the shadow of recognized literary authorities, and whose texts enjoyed great popularity in their time and today have exceptional documental value for their era. The aforementioned memoirs also touch upon many other important issues that supplement our knowledge, e.g. about scientific societies, theatrical undertakings, the book trade and the periodical market at that time. These documents show that their authors – physicians – were part of the mainstream of national and cultural life and had very broad humanistic interests, and were also interested in literature and writers, leaving many important and characteristic observations in them.

References

Czubaty, J. (2005). Normy postępowania i granice kompromisu politycznego Polaków w sytuacjach wyboru (1795-1815). Warszawa: Wydawnictwo Neriton.

Frank, J. (1913). Pamiętniki. Z francuskiego przetłumaczył, wstępem i uwagami opatrzył W. Zahorski. T. 1. Wilno: Druk Józefa Zawadzkiego.

Karpińska, M. (2015). Morawski Stanisław. W: Polski Petersburg [on-line], dostępny w Internecie: https://www.polskipetersburg.pl/hasla/morawski-stanislaw.

Kostkiewiczowa, T. (1989). Poetyckie adresy do wrogów. Ethos, nr 4, 58-71.

Kowal, J. (2017). Nieporozumienia i konflikty personalne między Polakami i cudzoziemca-mi w środowisku naukowym Uniwersytetu Wileńskiego z lat 1803-1825. W: J. Raźny, T. Kaczmarek (red.). Być w mniejszości, być mniejszością. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 327-337.

Kowal, J. (2023). „Pierwszorzędni poeci drugorzędni” – Ignacy Szydłowski, Stanisław Rosołowski i Antoni Gorecki na łamach „Dziennika Wileńskiego” z lat 1815-1830. W: A. Seweryn, M. Król (red.). Dulce et utile. Prace ofiarowane profesorowi Romanowi Doktórowi. Lu-blin 2023, 289-306.

Kowal, J. (2016). Salony literackie na Litwie w epoce porozbiorowej (1795-1830). Rekonesans. W: J. Kowal, M. Nalepa, R. Magryś (red.). Staropolskie i oświeceniowe tematy i pre-teksty. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 233-248.

Korybut-Marciniak, M. (2013). Życie prywatne profesorów Uniwersytetu Wileńskiego w latach 1804-1830. W: M. Korybut-Marciniak, M. Zbrzeźniak (red.). Życie prywatne Polaków w XIX wieku, T. X. Olsztyn: Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsz-tynie, 41-52.

Krasiński, T. (1924). Dziennik ucznia Uniwersytetu Wileńskiego (1816–1818). W: H. Mościcki (wyd.). Z filareckiego świata. Zbiór wspomnień z lat 1816-1824. Warszawa: Instytut Wydawniczy Biblioteka Polska w Warszawie, 29-71.

Lachnicki, I. E. (1818). Historya katelepsyi polączoney ze sominacyą i extazyą. Pamiętnik Magnetyczny Wileński. T. III, nr 10, 3-32.

Łempicki, S. (1927). Przyczynki lekarzy do historii literatury polskiej. Pamiętnik Literacki, R. XXIV (1/4), 173-203.

Magowska, A. (2015). Empirycznie czy racjonalistycznie? Dylematy i praktyka medycyny uniwersyteckiej w Wilnie w latach 1781–1842. Poznań: Wydawnictwo Kontekst.

Malinowski, M. (1907). Księga wspomnień. Wyd. J. Tretiak. Kraków: Nakładem Akademii Umiejętności.

Markiewicz, H. (2021). Profesor Józef Frank – społecznik i popularyzator nauki. Forum Pedagogiczne, nr 11, 257-265.

Miller, A. (1936). Teatr polski i muzyka na Litwie jako strażnice kultury Zachodu (1745-1865). Studium z dziejów kultury polskiej. Wilno: Zakłady Graficzne „Znicz” w Wilnie.

Morawski, S. (1959). Kilka lat młodości mojej w Wilnie 1818–1825. Opracowali i wstępem poprzedzili A. Czartkowski, H. Mościcki. Wyd. 2. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Morawski, S. (1830). Wyjątki ze słownika lekarskiego. Magnetyzm. Wody mineralne. Tygodnik Petersburski, nr 30, 240-245.

Morawski, S. (1981). Z wiejskiej samotni. Listy do Heleny i Franciszka Malewskich. Oprac. Z. Sudolski. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Narkowicz, L. (2002). Dzieje środowiska intelektualnego Wilna pierwszej ćwierci XIX w. na przykładzie rodziny dr. Józefa Franka. W: E. Feliksiak, M. Leś (red.). Wilno i świat. Dzieje środowiska intelektualnego. Białystok: Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. Oddział Białostocki, 93-105.

Odyniec, A.E. (1884). Wspomnienia z przeszłości opowiadane Deotymie. Warszawa: Nakład Gebethnera i Wolffa.

Rosset, F. (2024). Głos w dyskusji panelowej podczas IV Kongresu Polskiego Towarzystwa Badań nad Wiekiem Osiemnastym. W: D. Kowalewska, A. Wieczorek, J. Dumanowski, S. Roszak (red.). Wiek osiemnasty od kuchni. IV Kongres Badaczy Osiemnastego Wieku. To-ruń: Wydawnictwo Naukowe Mikołaja Kopernika, 711-716.

Rulikowski, S. (1907). Teatr polski na Litwie 1784 – 1906, Wilno: Wydawnictwo „Kuriera Litewskiego”.

Saniewska, D. (2019). Obraz wileńskiej medycyny w pamiętnikach lekarzy – Józefa Franka i Stanisława Morawskiego. W: E. Dąbrowicz, M. Lul (red). Romantyzm uniwersytecki: kulturotwórcza rola ośrodków akademickich w pierwszej połowie XIX wieku. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 105-121.

Saniewska, D. (2015). „Romantyczność” i wileński entourage medyczny. W: E. Dąbrowicz, M. Lul, K. Sawicka-Mierzyńska, D. Zawadzka (red.). Georomantyzm. Literatura, miejsce, środowisko. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 521-540.

Skwarczyński, Z. (2003). Wstęp. W: „Wiadomości Brukowe”. Wybór artykułów. Wybrał i oprac. tenże. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, III-CXXXIX.

Stankiewicz-Kopeć, M. (2009). Pomiędzy klasycznością a romantycznością. Młodzi autorzy Wilna, Krzemieńca i Lwowa wobec przemian w literaturze polskiej lat 1817-1828. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Stankiewicz-Kopeć, M. (2013). Pominięte, niedocenione, niedokończone. Studia i rozprawy o kulturze literackiej XIX wieku. Kraków: Akademia Ignatianum: Wydawnictwo WAM.

Urbanowicz, P. (2018). Elektryczny „zabobon”? Mesmeryzm wobec praktyk instytucjonalnych i naukowych Uniwersytetu Wileńskiego (1816–1818). Przegląd Kulturoznawczy, nr 2 (36), 182-198.

Witkowska, A. (1998). Rówieśnicy Mickiewicza. Życiorys jednego pokolenia. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm.

Zakrzewski, B. (1995). „Boże, coś Polskę” Alojzego Felińskiego. W: B. Zakrzewski, Arka Przymierza. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 7-50.

Published
2026-03-26
How to Cite
[1]
Kowal, J. 2026. Z perspektywy uczniów Hipokratesa.: Przyczynki do obrazu życia literacko-kulturalnego po rozbiorach na podstawie pamiętników Józefa Franka i Stanisława Morawskiego. Perspectives on Culture. 52, 1 (Mar. 2026), 125-148. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.10.
Section
Medicine, Physicians, and Pharmaceuticals in Culture