Lecznictwo na polskiej prowincji w okresie międzywojennym w pamiętnikach Zofii Karaś

DOI: https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.11
Słowa kluczowe: Zofia Karaś, pamiętnik lekarski, lecznictwo polskie w dwudziestoleciu międzywojennym

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie postaci młodej i ambitnej lekarki, Zofii Karaś (1904–1942), która pracowała na polskiej prowincji w Beskidach w okresie II Rzeczpospolitej. Lekarka zmagała się z trudnymi warunkami pracy, była wielką patriotką, działaczką społeczną i orędowniczką edukacji medycznej wśród ludności. W 1939 r. ujawniła również swój talent literacki, zdobywając I miejsce w konkursie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na wspomnienia lekarskie. Nagrodzone wspomnienia mają istotną wartość historyczną i stanowią opis polskiej wsi początku XX ., a także cenne źródło wiedzy o pracy lekarzy na terenach prowincjonalnych oraz o funkcjonowaniu międzywojennego systemu ubezpieczeń zdrowotnych.

Biogram autora

Dorota Szczęśniak, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Katedrze Literatury Niemieckojęzycznej Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Rzeczoznawca podręczników szkolnych do nauki języka niemieckiego przy MEN. Zainteresowania badawcze: literatura i kultura przełomu wieków XIX i XX, polsko-niemiecko-austriackie relacje kulturowe. Wybrane monografie autorskie i współredakcyjne: Zum Aphorismus der Wiener Moderne (2006); Deutschsprachige Kinder- und Jugendliteratur im DaF-Unterricht (2023); Krakau im Blickfeld von Geschichte, Kultur, Literatur und Sprache. Bd. 11.1, Bd. 11.2 (2024).

Bibliografia

Adamkiewicz, S. (2020). Medycyna w II Rzeczpospolitej. Pozyskano z: https://niepodlegla.gov.pl/o-niepodleglej/medycyna-w-ii-rzeczpospolitej/ (dostęp 12.07.2025).

Fortuna, M. (1998). Lata powojenne. Życie społeczno-polityczne. W: J. Hampel i F. Kiryk (red.)., Sucha Beskidzka. Kraków: Secesja, 396–407.

Harasimczyk, J.H. (1998). Zofia Karaś. Nota biograficzna. W: J. Hampel i F. Kiryk (red.), Sucha Beskidzka. Kraków: Secesja, 534.

Jach-Męczekalska, I. (2015). Organizacja Kas Chorych w II Rzeczypospolitej. Hygeia Public Health, nr 50(1), 233–238.

Karasiówna, Z. (1939). Pamiętnik. W: Pamiętniki lekarzy. Wstęp: M. Wańkowicz. Warszawa: Wydawnictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecz-nych.

Karasiówna, Z. (1987). Pamiętnik. W: Pamiętniki lekarzy. Wstęp: J. Borkowski. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza.

Karaś, Z. (2020). Wcierki rtęciowe i obcęgi. Pamiętnik. Zawodzie: Nawias.

Kociołek, J. (2025). Prelekcja o Zofii Karaś. Materiał wideo. Pozyskano z: https://sucha24.pl/artykul/dni-ziemi-suskiej-rozpoczete-n1666366 (dostęp: 12.07.2025).

Krzywicka, I. (1939). Lekarze wystawiają świadectwo. Wiadomości Literackie, nr 15(2 IV), 4.

Kuciel-Frydrysza, J. (2023). Chłopki. Opowieść o naszych babkach. Warszawa: Marginesy.

Pasterski, B. (2021). Ośrodki zdrowia jako ogniwo publicznej służby zdrowia w Drugiej Rzeczypospolitej. Journal of Humanities and Social Sciences, nr 3, 41–54. DOI:10.15584/johass.2021.3.3.

Porzycka, A., Z kart Państwowej Inspekcji Sanitarnej na Ziemi Suskiej. Pozy-skano z: https://www.gov.pl/web/psse-sucha-beskidzka/z-historii-stacji (dostęp: 12.07.2025).

Wańkowicz, M. (1972). Przez cztery klimaty 1912–1972. Warszawa: Pań-stwowy Instytut Wydawniczy.

Wiśniewski, Z. (2008). Ostatnia ustawa zdrowotna II Rzeczypospolitej. Gazeta Lekarska, nr 6(210), 36–39.

Zieliński, T.J. (2011). Prawo lekarskie Drugiej Rzeczypospolitej w zarysie. Ze-szyty Prawnicze, nr 11(2), 401–423.

Opublikowane
2026-03-26
Jak cytować
[1]
Szczęśniak, D. 2026. Lecznictwo na polskiej prowincji w okresie międzywojennym w pamiętnikach Zofii Karaś. Perspektywy Kultury. 52, 1 (mar. 2026), 149-160. DOI:https://doi.org/10.35765/pk.2025.5201.11.
Numer
Tom 52 Nr 1 (2026): Wokół medycyny, medyków i medykamentów w kulturze
Dział
Wokół medycyny, medyków i medykamentów w kulturze

Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:

  1. utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
  2. zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
  3. rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
  4. wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
  5. rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
  6. publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym. 

Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.