„Obrazy sięgające głęboko” jako wsparcie wiary i tożsamości

Zakonnice na Dolnym Śląsku, heterochronia i zmieniająca się wizualność sztuki sakralnej

Abstrakt

Niektóre z obecnych klasztorów na Dolnym Śląsku znajdują się w budynkach niegdyś należących do niemieckich zakonnic, które musiały je opuścić po II wojnie światowej. Nowo przybyłe polskie zakonnice z jednej strony dbały o cenne dziedzictwo swoich poprzedniczek, a z drugiej starały się oswoić nieznaną przestrzeń i dostosować ją do specyficznej duchowości danego zakonu, poprzez niewielkie zmiany przestrzenne i wprowadzenie nowych dzieł sztuki. Obrazy towarzyszyły siostrom podczas ich licznych przeprowadzek. Odpowiedź na pytanie, w jaki sposób obrazy te wpływały na ich pobożność i dlaczego ich forma stanowiła duchowe wsparcie, jest trudna, choćby dlatego, że wymaga wyjścia poza historię i wejścia w niewyrażalną intymność sióstr. W jakim stopniu badacz może osadzić w kontekście i ująć w ramy historyczne postrzeganie świętego obrazu, a w jakim stopniu musi uznać, że dążenie do przekroczenia historii przenosi go w sferę tajemnicy? Drobne gesty i decyzje, podejmowane przez siostry, często stanowią cenne wskazówki pozwalające prześledzić zmieniającą się dynamikę obrazów w ramach procesu historycznego, na który wpływ miały liczne przemiany zarówno w Kościele, jak i w kraju. Z tych powodów metody zastosowane w niniejszym badaniu łączą historię mówioną, teologię wizualną, klasyczne metody analizy i porównania z historii sztuki oraz antropologię obrazu. Ponadto, uznając momenty niepewności, przyjęto perspektywę tzw. epistemologii niewiedzy, zgodnie ze współczesnymi koncepcjami feministycznymi, które priorytetowo traktują wiedzę opartą na zaufaniu.