Apostazja w narracjach: analiza motywów apostazji w oparciu o wywiady biograficzne
Apostasy in narratives: analysis of motives of apostasy based on biographical interviews
Abstrakt
Niniejszy artykuł poświęcony został analizie motywów stojących za decyzją o apostazji, czyli formalnej rezygnacji z członkostwa we wspólnocie Kościoła rzymskokatolickiego w Polsce. Na podstawie analizy dyskursu narracyjnego materiału pozyskanego na drodze wywiadów indywidualnych (35 rozmów) możliwe stało się wyodrębnienie sześciu dominujących motywów, z powodu których osoby badane w wieku 18-50+ zdecydowały się na złożenie w parafii zamieszkania aktu woli stwierdzającego chęć wystąpienia z Kościoła. Dzięki analizie treści oraz analizie struktury narracyjnej odkryłam komunikowane znaczenia odzwierciedlające z jednej strony elementy indywidualne, z drugiej wspólne zasoby dyskursywne. Dane dały dostęp do procesów tożsamościowych dziejących się w momencie, kiedy osoba odchodzi z organizacji, z którą w mniejszym lub większym stopniu była związana całe swoje dotychczasowe życie. Na pierwszy plan wysunęła się potrzeba wyrażenia sprzeciwu wobec wzorców instytucjonalnych, które zostały im narzucone w dzieciństwie. Do głosu doszła również potrzeba bycia słyszanym i słyszaną, jak i refleksyjne pozycjonowanie się w rozmowie, sygnalizujące świadomą potrzebę podzielenia się swoimi przemyśleniami oraz doświadczeniami. Przyczyny apostazji, o których mowa jest w niniejszym tekście można podzielić na wewnętrzne oraz zewnętrzne. Do wewnętrznych zaliczyłam motywy emocjonalne, intelektualno-duchowe i moralne, zaś do zewnętrznych wpisałam przyczyny społeczne, polityczne oraz instytucjonalne.
Bibliografia
Cottee, S. (2015). The Apostates. When Muslims Leave Islam. London: Hurst & Company.
Jacobs, J. (1989). Divine Disenchantment: Deconverting from New Religions. Bloomington: Indiana University Press.
Grabowska, M. (2023). Odchodząc od wierzeń: analiza narracyjna dyskursu o apostazji. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Polkinghorn, D.E. (1988). Narrative Knowing and the Hu¬man Sciences. Albany: State University of New York.
Bischoping, K., Gazso, A. (2016). Analyzing Talk in the Social Sciences. Los Angeles, London, New Delhi, Singapore, Washington DC: Sage Publications Ltd.
Trzebiński, J. (2002). Narracja jako sposób rozumienia świa¬ta. Gdańsk: GWP.
Barker, Ch., Galasiński, D. (2001). Culural Studies and Dis¬course Analysis. A Dialogue of Language and Identi¬ty. London: Sage Publications Ltd.
Kvale, S. (2012). Prowadzenie wywiadów, tłum. Dziuban A. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Rozdziały w pracy zbiorowej
Bromley, D. (1998). Sociological Perspectives on apostasy: An overview. W: D. Bromley (red.), The politics of re¬ligious apostasy: The role of apostates in the trans¬formation of religious movements (Religion in the Age of Transformation). Westport, Connecticut, London: Praeger, s. 3–16.
Artykuły w czasopismach
Taylor, S., Littleton, K. (2010). Biografie w rozmowie. Narra¬cyjno-dyskursywne podejście badawcze. Przegląd So¬cjologii Jakościowej, t. VI, nr 2, 103–121.
Bruner, J. (1991). Narrative Construction of Reality. Criti¬cal Inquiry, 18, Issue 1, 1–21.
Little, M., Jordens, F.C. i Sayers, E.J. (2022). Discourse Communities and the discourse of experience. Biotechnical Inquiry, 19, 61-69.
Souto-Manning, M. (2012). Critical Narrative Analysis: the interplay of critical discourse and narrative analyses. International Journal of Qualitative Studies in Edu¬cation, 27: 2, 159–180.
Inne
Uchwała nr 20/370/2015 Konferencji Episkopatu Pol¬ski z dn. 7 października 2015 r. dotycząca wyda-nia Dekretu Ogólnego Konferencji Episkopatu Pol¬ski w sprawie wystąpień z Kościoła oraz powrotu do wspólnoty Kościoła dekret_ogolny.pdf, episko¬pat.pl [2022-09-22].
Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
