Oblężenia zamków i obraz pogańskiego wroga litewskiego w Kronikach Krzyżackich
Abstrakt
Artykuł analizuje sposób przedstawiania pogańskich Litwinów w krzyżackich narracjach kronikarskich opisujących oblężenia zamków podczas krucjaty litewskiej. Zamiast rekonstrukcji działań oblężniczych czy technik wojennych, badanie koncentruje się na schematach narracyjnych, za pomocą których autorzy krzyżaccy ukazują pogańskie reakcje na sytuację oblężenia. Szczególną uwagę poświęcono powracającym motywom, takim jak nieustraszony opór, podstęp, ucieczka, prośby o pomoc, a także naciskowi kronikarzy na zdradę, strach i rozpacz oblężonych pogan. Analiza pokazuje, że motywy te nie są przedstawiane jako reakcje jednostkowe czy sytuacyjne, lecz funkcjonują jako trwałe elementy dyskursywnego obrazu pogańskiego wroga, ukształtowanego przez ideologię krucjatową. Sceny oblężeń są konsekwentnie ujmowane jako momenty próby psychologicznej i moralnej, w których wspólnoty pogańskie przedstawiane są jako wewnętrznie rozbite jeszcze przed poniesieniem klęski militarnej. Motywy samozniszczenia, zdrady i paniki służą interpretacji upadku ufortyfikowanych ośrodków jako klęski moralnej oraz znaku duchowego oddzielenia od porządku chrześcijańskiego, a nie wyłącznie jako rezultatu nierównowagi strategicznej.
Bibliografia
Nicolaus von Jeroschin. (2010). The chronicle of Prussia: A history of the Teutonic Knights in Prussia, 1190–1331 (M. Fischer, Trans. and Ed.). London-New York: Routledge.
Petri de Dusburg. (1861). Chronicon terrae Prussiae. In T. Hirsch, M. Töppen, & E. Strehlke (Eds.), Scriptores rerum Prussicarum (Vol. 1, pp. 3–269). Leipzig, Germany.
Wigand von Marburg. (2017). Nowa kronika pruska (S. Zonenberg & K. Kwiatkowski, Eds.). Toruń: TNT.
Baranauskas, T. (2007). Veliuona and the Lithuanian Crusade. Vilnius: Lietuvai pagražinti draugija.
Baronas, D. (2008). Pilėnai ir Margiris: faktai ir fikcijos. Istorijos šaltinių tyrimai, 1, 27–66.
Baronas, D., & Rowell, S. C. (2015). The conversion of Lithuania: From pagan barbarians to late medieval Christians. Vilnius: Institute of Lithuanian Literature and Folklore.
Christiansen, E. (1997). The Northern Crusades. The Baltic and the Catholic Frontier, 1100–1525. London: Penguin Books.
Drever, M. (2022). Augustine on Hope in Times of Suffering. Vox Patrum, 82, 145–166.
Ehlers, A. (2017). The crusade of the Teutonic Knights against Lithuania reconsidered. In A. V. Murray (Ed.), Crusade and conversion on the Baltic frontier, 1150–1500 (pp. 21–44). London: Routledge.
Ekdahl, S. (1994). The treatment of prisoners of war during the fighting between the Teutonic Order and Lithuania. In M. Barber (Ed.), The Military Orders: Fighting for the faith and caring for the sick (pp. 263–269). London: Routledge.
Gillingham, J. (2015). Crusading warfare, chivalry, and the enslavement of women and children. In G.I. Halfond (Ed.), The Medieval Way of War. Studies in Medieval Military History in Honor of Bernard S. Bachrach (pp. 133–151). London: Routledge.
Gudavičius, E. (1990). Polityczny problem Królestwa Litewskiego w połowie XIII w. In M. Biskup (Ed.), Ekspansja niemieckich zakonów rycerskich w strefie Bałtyku od XIII do połowy XVI wieku. Materialy z konferencji historyków radzieckich i polskich w Toruniu z r. 1988 (pp. 61–84). Toruń: TNT.
Jensen, K. V. (2017). Prisoners of war in the Baltic in the XII–XIII centuries. E-Strategica, 1, 285–295.
Kosman (1992). Od chrztu do chrystianizacji: Polska – Ruś – Litwa. Warszawa: Książka i Wiedza.
Kwiatkowski, K. (2013). “Christ ist erstanden... and Christian win!” Liturgy and the sacralization of armed fight against pagans as determinants of the identity of the members of the Teutonic Order in Prussia. In J. Wenta (Ed.), Sacred Space in the State of the Teutonic Order in Prussia (pp. 101‒127). Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Lindholm, D., & Nicolle, D. (2019). Krucjaty w basenie Morza Bałtyckiego 1100–1500 (A. McBride, Ill.; K. Ziółkowski, Trans.). Wydawnictwo Napoleon V.
Łowmiański, H. (1954). Agresja Zakonu Krzyżackiego na Litwę w wiekach XII–XV. Przegląd Historyczny, 45(2–3), 338–371.
Łowmiański, H. (1989). Prusy – Litwa – Krzyżacy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Mažeika, R. (2009). Violent Victims? Surprising Aspects of the Just War Theory in the Chronicle of Peter von Dusburg. In A. V. Murray (Ed.), The clash of cultures on the medieval Baltic frontier (pp. 123–137). Ashgate.
McGlynn, S. (2008). By sword and fire: Cruelty and atrocity in medieval warfare (pp. 91–140). London: Orion Publishing.
Miller, M. R. (2012). Aquinas on the Passion of Despair. New Blackfriars, 93 (1046), 387–396.
Nelson, J. L. (1986). Politics and Ritual in Early Medieval Europe. London: The Hambledon Press.
Prekop, D. (2014). Wojna zakonu krzyżackiego z Litwą w latach 1283–1325. Toruń: CEE.
Rowell, S. C. (1994). Lithuania ascending: A pagan empire within East-Central Europe, 1295–1345. Cambridge: Cambridge University Press.
Śliwa, T. (1990). Kościół prawosławny w państwie litewskim w XIII–XIV wieku. In M. Zahajkiewicz (Ed.), Chrzest Litwy: Geneza, przebieg, konsekwencje (pp. 15–33). Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Turnbull, S. (2003). Crusader castles of the Teutonic Knights: The red-brick castles of Prussia 1230–1466. London: Osprey Publishing.
Urban, W. L. (1994). The Baltic Crusade. Chicago: Chicago University Press.
Urban, W. L. (1998). Victims of the Baltic Crusade. Journal of Baltic Studies, 29(3), 195–212.
Urban, W. L. (2006). The Samogitian Crusade. Chicago: Lithuanian Research and Studies.
Włodarski, B. (1950). Między Polską, Litwą a zakonem krzyżackim. Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 16(1–4), 5–21.
Copyright (c) 2026 Perspektywy Kultury
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
