At a Pharmacy and in a Kitchen
Vegetables and Spices with Healing Properties in The Store or Treasury of Excellent Secrets of Land Economy by Jakub Kazimierz Haur (1632–1709)
Abstract
This article analyses the work of Jakub Kazimierz Haur entitled The Store or Treasury of Excellent Secrets of Land Economy, in which the author offers practical advice on a wide range of subjects such as agriculture, meteorology, astrology, veterinary medicine, plastic arts, geography, law, housekeeping, do-it-yourself, culinary art, reading, hunting, child-rearing, medicine, hygiene, and even protection against witchcraft.
The last three areas – medicine, hygiene and protection against witchcraft – are closely interconnected. In Haur’s time, many illnesses were linked to poor hygiene, while in the opinion of a significant part of the population disease was a result of witchcraft and spells. As a result, sections of the book devoted to therapeutic issues combine rational knowledge with elements of magical thinking.
Haur describes the exact effects of plant-based remedies, particularly those prepared from vegetables and spices. He most frequently recommends garlic, onion, broad beans, parsley, cloves, rosemary, saffron, nutmeg, and ginger. The therapeutic properties of many substances proposed by Haur are also confirmed by contemporary research. His modern views on hygiene and his conviction that the overuse of medications is harmful also deserve special attention.
References
[b.a.]. (2017). Zioła, naturalne lekarstwa z pól i ogrodów. Warszawa: Wydaw-nictwo SBM.
Bockenheim, K. (1999). Przy polskim stole. Wrocław: Wydawnictwo Dolno-śląskie.
Brückner, A. (2000). Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Drygas, A. (1988). Dawne terapie. Lek i jego formy, sposoby wytwarzania i dystrybucji. W: T. Brzeziński (red.), Historia medycyny. Warszawa: Pań-stwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 158–184.
Falimirz, S. (1534). O ziołach i o mocy ich. Kraków: Oficyna Floriana Unglera. Biblioteka Narodowa, sygn. SD. XVI. Qu. 1933.
Galilej, C. (2017). XVII-wieczny poradnik rolniczy. Lingwistyczna charaktery-styka gatunku (na przykładzie traktatów agronomicznych Jakuba Kazimie-rza Haura). Prace Językoznawcze UWM, t. 19/4, 31–63.
Giermaziak, W. (2012). Lek roślinny w medycynie na przykładzie maku w wybranych drukach polskich od końca XVIII do początków XX wieku. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka i K. Sudoł (red.), Lek roślinny – historia i współczesność. T. 1. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, 45–64.
Girys-Czagowiec, W. (2005). Obraz siedemnastowiecznej Polski i jej miesz-kańców w oczach cudzoziemców. Napis. Tom poświęcony literaturze oko-licznościowej i użytkowej, ser. 11, 9–20.
Haur, J.K. (2015). Skład albo skarbiec znakomitych sekretów ekonomiej zie-miańskiej. Reprint wydania z 1693 r. Warszawa: Wydawnictwo Graf_ika.
Hrycyna, E. (2019). Rozmaryn. Rosmarinus officinalis. W: J. Bartmiński (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych. T. 2: Rośliny. Cz. 4: Zioła. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Jezierska-Domaradzka, A. (2012). Rośliny lecznicze w Biblii. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka i K. Sudoł (red.), Lek roślinny – historia i współczesność. T. 1. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, 147–156.
Kamper-Warejko, J. (2017). Polski XVI-wieczny przekład poradnika Piotra Krescencjusza jako świadectwo przenikania kultur. Rocznik Przekłado-znawczy, nr 12, 153–169.
Kowalczyk-Wesołowska, S. (2023). Wpływ czarów na choroby zwierząt go-spodarczych w świetle XVII-wiecznego „Składu albo skarbca…” Jakuba Ka-zimierza Haura. Humanistyka i Przyrodoznawstwo, t. 29, 89–106.
Kowalski, P. (2000). Theatrum świata wszystkiego i poćciwy gospodarz. O wizji świata pewnego siedemnastowiecznego pisarza ziemiańskiego. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kuchowicz, Z. (1954). Leki i gusła dawnej wsi. Stan zdrowotny polskiej wsi pańszczyźnianej w XVII–XVIII w. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydaw-nicza.
Kuchowicz, Z. (1992). Człowiek polskiego baroku. Łódź: Wydawnictwo Łódz-kie.
Lebrun, F. (1997). Jak dawnej leczono. Lekarze, święci i czarodzieje w XVII i XVIII wieku, przeł. Z. Podgórska-Klawe. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen. Dom Wydawniczy Bellona.
Moszyński, K. (1967). Kultura ludowa Słowian. T. 2: Kultura duchowa. Cz. 1. Warszawa: Książka i Wiedza.
Nowiński, M. (1980). Dzieje upraw i roślin leczniczych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
Odrzywolska, A. (2020). Praktyki magiczne w XVI w. i ich kontekst kulturowy. Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym, t. 53, nr 2, 107–132.
Orkusz, A. i Bogacz-Radomska, L. (2017). Znaczenie przypraw w żywieniu człowieka. Nauki Inżynierskie i Technologie, nr 4(27), 55–65.
Partyka, J. (1998). Skład abo skarbiec Jakuba Kazimierza Haura: sylwa czy encyklopedia? Napis, seria IV, 38–44.
Pilaszek, M. (2008). Procesy o czary w Polsce w wiekach XV–XVIII. Kraków: Universitas.
Skalski, J. (2015). Medycyna w Polsce przedrozbiorowej. W: W. Noszczyk (red.), Dzieje medycyny w Polsce. T. 1: Od czasów najdawniejszych do roku 1914. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 1–121.
Sokół, S. (1967). Historia chirurgii w Polsce. Cz. 1: Chirurgia okresu cechowego. Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Srogosz, T. (2016). Choroby i śmierć żołnierzy armii koronnej i litewskiej w XVII wieku. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 64, z. 2, 187–196.
Stuchlik-Surowiak, B. (2023). „Aby częściej niż jeden raz w miesiąc nie stęka-ły”. Jakub Kazimierz Haur (1632–1709) jako strażnik zdrowia i urody ko-biet. W: A. Przybyła-Dumin, K. Fokt i P. Nocuń (red.), Wieś miniona. Ciało, zdrowie, bezpieczeństwo. Chorzów: Muzeum „Górnośląski Park Etnogra-ficzny w Chorzowie”, 33–44.
Syreński, S. (1613). Zielnik herbarzem z języka łacińskiego zowią, to jest opisa-nie własne imion, kształtu, przyrodzenia, skutków i mocy ziół wszelakich. Kraków: Drukarnia Bazylego Skalskiego. Biblioteka Główna Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, sygn. 7341.
Wdowiak, L. (2017). Ślinogórz w lecznictwie ludowym na dawnych ziemiach polskich pod zaborami. W: B. Płonka-Syroka i A. Syroka (red.), Lek roślin-ny. T. VI: Rośliny w lecznictwie, w środowisku naturalnym i w krajobrazie kulturowym. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, 123–134.
Copyright (c) 2026 Perspectives on Culture
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
