AT A PHARMACY AND IN A KITCHEN.
VEGETABLES AND SPICES WITH HEALING PROPERTIES IN “THE STORE OR TREASURY OF EXCELLENT SECRETS OF LAND ECONOMY”, WRITTEN BY JAKUB KAZIMIERZ HAUR (1632-1709)
Abstract
This article analyses the work of Jakub Kazimierz Haur entitled “The Store or treasury of excellent secrets of land economy”, in which the author offered some valuable advice concerning various disciplines such as agriculture, meteorology, astrology, veterinary medicine, plastic arts, geography, law, housekeeping, do-it-yourself, culinary art, reading, hunting, bringing up children, medicine, hygiene and even protection against witchcraft.
The last three issues are closely linked with one another as, at the times in which Haur lived, many illnesses were caused by a lack of hygiene and, in the opinion of a significant part of the population, a disease was a result of witchcraft and a spell cast. The merging of rational content with elements of magical thinking is the characteristic feature of the fragments of the book which are devoted to the problems relating to therapeutics.
The author shows to the readers the exact effects of plant-based medicines, e.g. those prepared on a basis of vegetables and spices. He points most often to: garlic, onion, broad bean, parsley, clove, rosemary, saffron, nutmeg and ginger. The therapeutic properties of many substances proposed by Haur are also confirmed at present times. His modern views on hygiene and his belief that the overuse of medications is harmful must also be emphasized.
References
[b.a.]. (2017). Zioła, naturalne lekarstwa z pól i ogrodów. Warszawa: Wydawnictwo SBM.
Bockenheim, K. (1999). Przy polskim stole. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie.
Brückner A. (2000). Słownik etymologiczny języka polskiego. Warszawa: Wiedza Powszechna.
Falimirz, S. (1534). O ziołach i o mocy ich. Kraków: Oficyna Floriana Unglera. Biblioteka Narodowa, sygn. SD. XVI. Qu. 1933.
Galilej, C. (2017). XVII-wieczny poradnik rolniczy. Lingwistyczna charakterystyka gatunku (na przykładzie traktatów agronomicznych Jakuba Kazimierza Haura). Prace Językoznawcze UWM , t. 19/4, 31-63.
Giermaziak, W. (2012). Lek roślinny w medycynie na przykładzie maku w wybranych drukach polskich od końca XVIII do początków XX wieku. W: B. Płonka – Syroka, A. Syroka, K. Sudoł (red.), Lek roślinny – historia i współczesność. T. 1. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, 45-64.
Girys-Czagowiec, W. (2005). Obraz siedemnastowiecznej Polski i jej mieszkańców w oczach cudzoziemców. Napis. Tom poświęcony literaturze okolicznościowej i użytkowej, ser. 11, 9-20.
Haur, J. K. (2015). Skład albo skarbiec znakomitych sekretów ekonomiej ziemiańskiej. Reprint wydania z 1693 r. Warszawa: Wydawnictwo Graf_ika.
Hrycyna, E. (2019). Rozmaryn. Rosmarinus officinalis. W: J. Bartmiński (red.), Słownik stereotypów i symboli ludowych. T. 2: Rośliny. Cz. 4: Zioła. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Jezierska-Domaradzka, A. (2012). Rośliny lecznicze w Biblii. W: B. Płonka – Syroka, A. Syroka, K. Sudoł (red.), Lek roślinny – historia i współczesność. T. 1. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, 147-156.
Kamper-Warejko, J. (2017). Polski XVI-wieczny przekład poradnika Piotra Krescencjusza jako świadectwo przenikania kultur. Rocznik Przekładoznawczy, nr 12, 153-169.
Kowalczyk-Wesołowska, S. (2023). Wpływ czarów na choroby zwierząt gospodarczych w świetle XVII-wiecznego „Składu albo skarbca…” Jakuba Kazimierza Haura. Humanistyka i Przyrodoznawstwo, t. 29, 89-106.
Kowalski, P. (2000). Theatrum świata wszystkiego i poćciwy gospodarz. O wizji świata pewnego siedemnastowiecznego pisarza ziemiańskiego, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Kuchowicz, Z. (1954). Leki i gusła dawnej wsi. Stan zdrowotny polskiej wsi pańszczyźnianej w XVII-XVIII w. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.
Kuchowicz, Z. (1992). Człowiek polskiego baroku. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Moszyński, K. (1967). Kultura ludowa Słowian. T. 2: Kultura duchowa. Cz. 1. Warszawa: Książka i Wiedza.
Nowiński, M. (1980). Dzieje upraw i roślin leczniczych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
Odrzywolska, A. (2020). Praktyki magiczne w XVI w. i ich kontekst kulturowy. Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym, t. 53, nr 2, 107-132.
Orkusz A., Bogacz-Radomska L. (2017). Znaczenie przypraw w żywieniu człowieka. Nauki Inżynierskie i Technologie, nr 4 (27), 55-65.
Partyka, J. (1998). Skład abo skarbiec Jakuba Kazimierza Haura: sylwa czy encyklopedia? Napis, seria IV, 38-44.
Pilaszek, M. (2008). Procesy o czary w Polsce w wiekach XV-XVIII. Kraków: Universitas.
Skalski, J. (2015). Medycyna w Polsce przedrozbiorowej. W: W. Noszczyk (red.), Dzieje medycyny w Polsce. T. 1: Od czasów najdawniejszych do roku 1914. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 1-121.
Sokół, S. (1967). Historia chirurgii w Polsce. Cz. 1: Chirurgia okresu cechowego. Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Srogosz, T. (2016). Choroby i śmierć żołnierzy armii koronnej i litewskiej w XVII wieku. Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, nr 64, z. 2, 187-196.
Stuchlik-Surowiak, B. (2023). „Aby częściej niż jeden raz w miesiąc nie stękały”. Jakub Kazimierz Haur (1632-1709) jako strażnik zdrowia i urody kobiet. W: A. Przybyła-Dumin, K. Fokt, P. Nocuń (red.), Wieś miniona. Ciało, zdrowie, bezpieczeństwo. Chorzów: Muzeum „Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie”, 33-44.
Wdowiak, L. (2017). Ślinogórz w lecznictwie ludowym na dawnych ziemiach polskich pod zaborami. W: B. Płonka-Syroka, A. Syroka (red.), Lek roślinny. T. VI: Rośliny w lecznictwie, w środowisku naturalnym i w krajobrazie kulturowym. Wrocław: Oficyna Wydawnicza Arboretum, 123-134.
Copyright (c) 2026 Perspectives on Culture
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
Autor, zgłaszając swój artykuł, wyraża zgodę na korzystanie przez Wydawnictwo Uniwersystet Ignatianum z utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym.
Wydawca zobowiązuje się szanować osobiste prawa autorskie do utworu.
