Od słowa do opowieści. Usprawnianie kompetencji narracyjnych dziecka drogą doskonalenia zdolności opowiadania

Sprawność narracyjna jako cel terapeutyczny i narzędzie budowania kompetencji w umysłach jednostek

  • Marzena Szurek Akademia Ignatianum
  • Ewa Zmuda Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie
Słowa kluczowe: opowieść, opowiadanie, narracja, sprawność narracyjna, kompetencja językowa, logopedia, pedolingwistyka

Abstrakt

Przedmiotem artykułu jest opowieść potraktowana z perspektywy pedolingwistycznego namysłu nad narracją (będącą esencją opowieści szeroko rozumianej). W początkowych partiach tekstu zaprezentowane zostały najważniejsze zagadnienia teoretyczne dotyczące narracji i kompetencji narracyjnej, stanowiące punkt wyjścia do dalszych rozważań. Natomiast główna część pracy dotyczy możliwości wykorzystania umiejętności opowiadania (począwszy od najwcześniejszych lat życia) w procesie terapii logopedycznej nastawionej na usprawnianie komunikacji językowej i innych aspektów rozwoju dziecka. Celem artykułu jest więc podkreślenie znaczenia i funkcji opowieści po- traktowanej przez pryzmat oddziaływań terapeutycznych. Realizacji tego celu służy pokazanie specyfiki pracy logopedy nad rozwijaniem kompetencji narracyjnej, która w perspektywie, jaką przyjęły autorki, jest nie tylko finalnym efektem terapii, ale też ważnym narzędziem osiągnięcia sprawności w zakresie innych kompetencji kluczowych. Sprawność narracyjna staje się celem terapeutycznym i narzędziem budowania kompetencji w umysłach jednostek. Zaproponowane strategie postępowania i formy ćwiczeń oparte zostały na doświadczeniach autorek w pracy terapeutycznej stosowanej w odniesieniu do pacjentów z różnymi deficytami rozwojowymi. Jednocześnie w prezentowanych przykładach uwzględniono naukową dyskusję teoretyczną nad rolą narracji w szeroko zakrojonej terapii zaburzeń.

Bibliografia

Altenmuller E.O. (2004). Muzyka w głowie, „Świat Nauki”, nr 1/4, s. 64-69.

Bokus B. (1991). Tworzenie opowiadań przez dzieci. O linii i polu narracji, Kielce: Wydawnictwo Energeia.

Bogdanowicz M. (2002). Recepty na dobre czytanie i pisanie, [w:] J. Turewicz (red.), Jak pomóc dziecku z dysortografią, Zielona Góra: Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, s. 39-50.

Bogdanowicz M., Czabaj R., Bućko A. (2008). Modelowy system profilaktyki i pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom z dysleksją rozwojową, Gdynia: Wydawnictwo Operon.

Broś D. (2003). Od pierwszego krzyku do pierwszego słowa. Dwa podsystemy języka w rozwoju komunikacji werbalnej dziecka w okresie niemowlęcym. Studium przypadku, „Audiofonologia”, T. 23, s. 151-167.

Chrzczonowicz A. (2012). Narracja a zaburzenia psychotyczne: badania i zastosowanie terapeutyczne, „Postępy Psychiatrii i Neurologii, t. 21(1), s. 43-50.

Critchley M., Henson R.A. (1980). Music and the brain. Studies in the neurology of music, London: William Heinemann Medical Books Limited.

Cieszyńska J. (2005). Nauka czytania krok po kroku. Jak przeciwdziałać dysleksji, wyd. 2. popr. i poszerz., Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Cieszyńska-Rożek J. (2010). Diagnoza funkcji lewej półkuli mózgu i jej wpływ na programowanie terapii dzieci w wieku przedszkolnym, [w]: M. Michalik, A. Siudak (red.), Zagadnienia mowy i myślenia, Kraków: Collegium Columbinum, s. 23-30.

Cieszyńska J., Korendo M. (2007). Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia, Kraków: Wydawnictwo Edukacyjne.

Forster, E.M. (1966). Aspects of the novel, Harmondsworth: Penguin Books.

Giddens A. (1991). Modernity and self-identity. Self and society in the late modern age, Stan- ford: Stanford University Press.

Grabias S. (2001). Perspektywy opisu zaburzeń mowy, [w:] S. Grabias (red.), Zaburzenia mowy, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 11-43.

Grabias S. (2017). Język w diagnozowaniu umysłu. Terapia logopedyczna a poznawcza i in- terakcyjna funkcja języka, [w:] D. Pluta-Wojciechowska, B. Sambor (red.), Współczesne tendencje w diagnozie i terapii logopedycznej, Gdańsk: Harmonia Universalis, s. 35-63.

Kaczmarek L. (1977). Nasze dziecko uczy się mowy, Lublin: Wydawnictwo Lubelskie.

Kaczmarek B.L.J. (1995). Mózg, język, zachowanie, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Kielar-Turska M. (2018). Refleksja nad istotą narracji w kontekście badań z zakresu psychologii rozwoju człowieka, „Horyzonty Wychowania” t. 17, nr 42, s. 71-84, DOI:10.17399/HW.2018.174205

Kielar-Turska M. (1989). Mowa dziecka. Słowo i tekst, Kraków: WUJ.

Kowalski S. (1972). Rozwój mowy i myślenia dziecka, Warszawa: PWN.

Michalec K. (2016). Wypadek świerszcza. Opowiadania logopedyczne, Katowice: Wydawnictwo Debit.

Michalik M. (2010). Między językiem, myśleniem a rzeczywistością – budowanie kompetencji gramatyczno-leksykalnej dziecka podejrzewanego o upośledzenie intelektualne. Studium przypadku, [w:] M. Michalik, A. Siudak (red.), Zagadnienia mowy i myślenia, Kraków: Collegium Columbinum, s. 31-50.

Molicka M. (2011). Biblioterapia i bajkoterapia. Rola literatury w procesie zmiany rozumienia świata społecznego i siebie, Poznań: Media Rodzina.

Nott-Bower A. (2018). Bezobrazkowe badanie poziomu rozwoju kompetencji narracyjnej u dzieci jedno- i dwujęzycznych, „Postscriptum Polonistyczne”, nr 2 (22), s. 69-81, DOI: 10.31261/PS_P.2018.22.05.

Nożyńska-Demianiuk A. (bez roku wyd.). Bajki logopedyczne, Kalisz: Wydawnictwo Martel.

Orłowska-Popek Z. (2006). Dzienniczki wydarzeń uczniów niesłyszących – utrwalone pismem zachowania językowe, „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria”, t. 7, s. 247-256.

Orłowska-Popek Z. (2009). Kształtowanie się systemu językowego u dzieci z implantem ślimakowym, „Biuletyn Logopedyczny”, nr 1 (23), s. 35-39.

Orłowska-Popek Z. (2017). Programowanie języka w terapii logopedycznej na przykładzie rozwoju języka dzieci niesłyszących, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Porayski-Pomsta J. (red.). (2008). Diagnoza i terapia w logopedii, Warszawa: Elipsa.

Sławiński J. (red.) (2000). Słownik Terminów Literackich, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Sołtys-Chmielowicz A. (1998). Wymowa dzieci przedszkolnych, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Soroko E., Wojciechowska J. (2015). Kompetencja narracyjna jako obszar nauczania i oceny w edukacji, „Studia Edukacyjne”, nr 37, s. 211-236, DOI: 10.14746/se.2015.37.13.

Spitzer M. (2011). Jak uczy się mózg, tłum. Małgorzata Guzowska-Dąbrowska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Springer S.P., Deutsch G. (2005). Lewy mózg, prawy mózg z perspektywy neurobiologii poznawczej, tłum. Iwona Szatkowska, Warszawa: Prószyński i S-ka.

Van Dijk T.A. (1985). Action, action description, and narrative, „New Literary History” nr 2, s. 273-294.

Woźniak T. (2005). Narracja w schizofrenii, Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Wyrwas K. (2012). Dlaczego opowiadanie w rozmowie potocznej to nie monolog?, [w:] A. Burzyńska-Kamieniecka (red.), Akty i gatunki mowy w perspektywie kulturowej, „Język a Kultura”, t. 23, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, s. 451-460.

Vasta R., Haith M.M., Miller S.A. (2001). Psychologia dziecka, Warszawa: WSiP.

Zabawa K. (2013). Rozpoczęta opowieść. Polska literatura dziecięca po 1989 roku wobec kultury współczesnej, Kraków: Akademia Ignatianum, Wydawnictwo WAM.

Opublikowane
2020-07-16
Jak cytować
Szurek, M., & Zmuda, E. (2020). Od słowa do opowieści. Usprawnianie kompetencji narracyjnych dziecka drogą doskonalenia zdolności opowiadania: Sprawność narracyjna jako cel terapeutyczny i narzędzie budowania kompetencji w umysłach jednostek . Edukacja Elementarna W Teorii I Praktyce, 15(2(56), 63-76. https://doi.org/10.35765/eetp.2020.1556.05