Zaburzenia integracji sensorycznej jako czynnik ryzyka zaburzeń mowy – analiza literatury przedmiotu
Abstrakt
Celem artykułu jest krytyczna analiza dowodów empirycznych dotyczących związku pomiędzy zaburzeniami przetwarzania sensorycznego a rozwojem mowy i języka u dzieci oraz ocena, czy zaburzenia integracji sensorycznej (SI) mogą pełnić funkcję czynników ryzyka zaburzeń mowy. Analiza obejmuje klasyczne koncepcje (Ayres, 1972, 1979), badania korelacyjne i interwencyjne, systematyczne przeglądy oraz nowsze badania empiryczne dotyczące dzieci z różnymi diagnozami neurorozwojowymi. Zgromadzone dane wskazują na względnie spójny związek pomiędzy deficytami przetwarzania sensorycznego a podwyższonym ryzykiem trudności komunikacyjnych, które mogą poprzedzać lub współwystępować z zaburzeniami mowy. Jednocześnie podkreśla się, że związek przyczynowoskutkowy nie został jednoznacznie potwierdzony, a jakość dostępnych dowodów jest zróżnicowana metodologicznie.
Bibliografia
Ayres, A.J. (1972). Sensory integration and learning disorders. Western Psychological Services.
Ayres, A.J. (1979). Sensory integration and the child: Understanding hidden sensory challenges. Western Psychological Services.
Ayres, A.J. (2015). Dziecko a integracja sensoryczna (J. Okuniewski, tłum.). Harmonia Universalis.
Barmak, E. i Baş, B. (2024), Investigation of the relationship between sensory processing skills and language development in children with developmental language disorders. Brain and Behavior, 14(12), e70105. https://doi.org/10.1002/brb3.70105
Ben-Sasson, A., Gal, E., Fluss, R., Katz-Zetler, N. i Cermak, S.A. (2019). Update of a meta-analysis of sensory symptoms in ASD: A new decade of research. Journal of Autism and Developmental Disorders, 49(12), 4974–4996. https://doi.org/10.1007/s10803-019-04180-0
Bishop, D.V.M. (2009a). Genes, cognition, and communication: Insights from neurodevelopmental disorders. Annals of the New York Academy of Sciences, 1156, 1–18. https://doi.org/10.1111/j.1749-6632.2009.04417.x
Bishop, D.V.M. (2009b). Specific language impairment as a language learning disability. Child Language Teaching and Therapy, 25(2), 163–165. https://doi.org/10.1177/0265659009105889
Bishop, D.V.M. (2014). Ten questions about terminology for children with unexplained language problems. International Journal of Language & Communication Disorders, 49(4), 381–415. https://doi.org/10.1111/1460-6984.12101
Case-Smith, J. i O’Brien, J.C. (2015). Occupational therapy for children and adolescents (wyd. 7). Elsevier.
Case-Smith, J., Weaver, L.L. i Fristad, M.A. (2015). A systematic review of sensory processing interventions for children with autism spectrum disorders. Autism, 19(2), 133–148. https://doi.org/10.1177/1362361313517762
Elsevier.Cieszyńska, J. i Korendo, M. (2013). Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia. Wydawnictwo Edukacyjne.
Feldman, J.I., Raj, S., Bowman, S.M., Santapuram, P., Golden, A.J., Daly, C. i Woynaroski, T.G. (2021). Sensory responsiveness is linked with communication in infant siblings of children with and without autism. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 64(6), 1964–1976. https://doi.org/10.1044/2021_JSLHR-20-00196
Goswami, U. (2011). A temporal sampling framework for developmental dyslexia. Trends in Cognitive Sciences, 15(1), 3–10. https://doi.org/10.1016/j.tics.2010.10.001
Hickok, G. i Poeppel, D. (2007). The cortical organization of speech processing. Nature Reviews Neuroscience, 8(5), 393–402. https://doi.org/10.1038/nrn2113
Iverson, J.M. i Thelen, E. (1999). Hand, mouth and brain: The dynamic emergence of speech and gesture. Journal of Consciousness Studies, 6(11–12), 19–40.
Jodzis, D. (2013). Dysfunkcje integracji sensorycznej a sprawność językowa dzieci w młodszym wieku szkolnym. Harmonia Universalis.
Kazanowska, J. (2016). Integracja sensoryczna jako wsparcie terapii logopedycznej. Integracja Sensoryczna. Kwartalnik Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej, 2, 20–26.
Kranowitz, C.S. (2012). Nie-zgrane dziecko. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego – diagnoza i postępowanie. (A. Sawicka-Chrapkowicz, tłum.). Harmonia Universalis.
Kuhl, P.K. (2007). Is speech learning “gated” by the social brain? Developmental Science, 10(1), 110–120. https://doi.org/10.1111/j.1467-7687.2007.00572.x
Leonard, L.B. (2014). Children with specific language impairment (wyd. 2). MIT Press.
Liang, W.H.K., Gn, L.W.E., Tan, Y.C.D. i Tan, G.H. (2023). Speech and language delay in children: A practical framework for primary care physicians. Singapore Medical Journal, 64(12), 745–750. https://doi.org/10.4103/singaporemedj.SMJ-2022-051
Maas, E., Robin, D.A., Hula, S.N., Freedman, S.E., Wulf, G., Ballard, K.J. i Schmidt, R.A. (2008). Principles of motor learning in treatment of motor speech disorders. American Journal of Speech-Language Pathology, 17(3), 277–298. https://doi.org/10.1044/1058-0360(2008/025)
Majak, J., Senderski, A., Wiskirska-Woźnica, B. i Śliwińska-Kowalska, M. (2023). Diagnostyka i postępowanie w zaburzeniach przetwarzania słuchowego u dzieci. Polish Otorhinolaryngology Review, 12(2), 9–19. https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.7127
Mandelbaum, D.E., Stevens, M., Rosenberg, E., Wiznitzer, M. i Steinschneider, M. (2006). Sensory-motor performance in school-age children with autism, developmental language disorder, or low IQ. Developmental Medicine & Child Neurology, 48(1), 33–39. https://doi.org/10.1017/S0012162206000098
Marco, E.J., Hinkley, L.B.N., Hill, S.S. i Nagarajan, S.S. (2011). Sensory processing in autism: A review of neurophysiologic findings. Pediatric Research, 69(5), 48R–54R. https://doi.org/10.1203/PDR.0b013e3182130c54
Moore, D.R. (2018). Auditory processing disorder (APD): Definition, diagnosis, neural basis, and intervention. Audiology Today, 30(1), 18–27.
Moore, D.R., Rosen, S., Bamiou, D.-E., Campbell, N.G. i Sirimanna, T. (2010). Evolving concepts of developmental auditory processing disorder (APD). International Journal of Audiology, 49(4), 259–271. https://doi.org/10.3109/14992020903440204
Odowska-Szlachcic, B. i Mierzejewska, B. (2013). Wzrok i słuch – zmysły wiodące w uczeniu się w aspekcie integracji sensorycznej. Harmonia Universalis.
Oh, S., Jang, J.S., Jeon, A.R., Kim, G., Kwon, M., Cho, B. i Lee, N. (2024). Effectiveness of sensory integration therapy in children: A systematic review and meta-analysis. World Journal of Clinical Cases, 12(7), 1260–1271. https://doi.org/10.12998/wjcc.v12.i7.1260
Passarello, N., Tarantino, V., Chirico, A., Menghini, D., Costanzo, F., Sorrentino, P., Fucà, E., Gigliotta, O., Alivernini, F., Oliveri, M., Lucidi, F., Vicari, S., Mandolesi, L. i Turriziani, P. (2022). Sensory processing disorders in children and adolescents: Assessment and novel therapeutic tools. Brain Sciences, 12(11), 1478. https://doi.org/10.3390/brainsci12111478
Pennington, B.F. (2006). From single to multiple deficit models of developmental disorders. Cognition, 101(2), 385–413. https://doi.org/10.1016/j.cognition.2006.04.008
Sharma, A., Cardon, G., Henion, K. i Roland, P. (2009). Cortical maturation and behavioral outcomes in children with auditory processing disorder. Journal of the American Academy of Audiology, 20(7), 430–441. https://doi.org/10.3766/jaaa.20.7.5
Snowling, M.J. i Hulme, C. (2012). Interventions for children’s language and literacy difficulties. International Journal of Language & Communication Disorders, 47(1), 27–34. https://doi.org/10.1111/j.1460-6984.2011.00081.x
Sridnyani, N. W., Suhita, B. M., & Widyowati, A. (2024). Effectiveness of integrated sensory therapy as stimulation of speech ability in children aged 2–5 years. Journal of Applied Nursing and Health, 6(2), 501–518. https://doi.org/10.55018/janh.v6i2.259
Taal, M.N., Rietman, A.B., van der Meulen, S., Schipper, M. i Dejonckere, P.H. (2013). Children with specific language impairment show difficulties in sensory modulation. Logopedics Phoniatrics Vocology, 38(2), 70–78. https://doi.org/10.3109/14015439.2012.747964
Thelen, E. i Smith, L. B. (1994). A dynamic systems approach to the development of cognition and action. MIT Press.
Tierney, A. i Kraus, N. (2014). Auditory-motor entrainment and phonological skills. Brain and Language, 131, 50–61. https://doi.org/10.1016/j.bandl.2014.01.002
Tomasello, M. (2014). Historia naturalna ludzkiego myślenia (B. Kucharzyk i R. Ociepa, tłum.). Copernicus Center Press.
Trauner, D.A., Wulfeck, B., Tallal, P. i Hesselink, J. R. (2000). Neurological and MRI profiles of language impairment in children. Developmental Medicine & Child Neurology, 42(7), 470–475. https://doi.org/10.1017/S0012162200000871
Trevarthen, C. i Aitken, K.J. (2001). Infant intersubjectivity: Research, theory, and clinical applications. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 42(1), 3–48. https://doi.org/10.1111/1469-7610.00701
Tung, L.-C., Lin, C.-K., Hsieh, C.-L., Chen, C.-C., Huang, C.-T. i Wang, C.-H. (2013). Sensory integration dysfunction affects efficacy of speech therapy. Neuropsychiatric Disease and Treatment, 9, 87–92. https://doi.org/10.2147/NDT.S40499
Yoshimura, Y., Hasegawa, C., Tanaka, S., Ikeda, T., Yaoi, K., Iwasaki, S., An, K. i Kikuchi, M. (2022). Altered sensory integration from body and language development in children with autism spectrum disorder. PCN Reports, 1(4), e64. https://doi.org/10.1002/pcn5.64
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
