Trzeciorzędowa profilaktyka logopedyczna w pracy z dzieckiem dwujęzycznym w wieku przedszkolnym – możliwości i ograniczenia
Abstrakt
Celem niniejszego artykułu jest ukazanie możliwości i ograniczeń związanych z profilaktyką logopedyczną trzeciorzędową w stosunku do dzieci dwujęzycznych, a także zwrócenie uwagi na sposoby prowadzenia postępowania terapeutycznego, napotykane trudności, współpracę z rodzicami, obszary wymagające dalszych badań i podjęcia działań zmierzających do wsparcia oddziaływań profilaktycznych i form terapeutycznych wypracowanych przez specjalistów. Przeprowadzone badania miały charakter jakościowy, osadzony w paradygmacie pragmatycznym nastawionym na wypracowanie dobrych praktyk w terapii logopedycznej i profilaktyce trzeciorzędowej skierowanej do dzieci wielojęzycznych w wieku przedszkolnym pochodzenia ukraińskiego przebywających w Polsce w wyniku migracji wojennej. Badania opierały się na opisach przypadków dzieci dwujęzycznych objętych terapią logopedyczną i wywiadach w formie rozmowy z logopedami. Zebrany materiał empiryczny poddano analizie jakościowej, która wyodrębniła kategorie tematyczne związane z diagnozą, podjętymi działaniami terapeutycznymi, uzyskanymi rezultatami, współpracą z rodzicami. Artykuł prezentuje część teoretyczną, metodologiczną, opis wyników badań oraz podsumowanie. Zwraca uwagę, że w czasach przemian geopolitycznych, które mają obecnie miejsce, dziecko dwu- lub wielojęzyczne stanowi coraz częściej podmiot oddziaływań terapeutycznych, co stanowi wyzwanie dla logopedów i terapeutów. Z uzyskanych rezultatów można dostrzec, że podejmowane działania terapeutyczne i profilaktyczne przynoszą zróżnicowane efekty. Zasadne zatem jest rozszerzenie eksploracji badawczej w celu wypracowania dobrych praktyk i postulowania wsparcia systemowego.
Bibliografia
Benaissy, A. (2025). Early language-based interventions in preschool bilinguals with language impairment: A narrative review of evidence. Revue Algérienne des Sciences du Langage, 10(1), 95–115. https://asjp.cerist.dz/en/article/270861
Cieszyńska-Rożek, J. i Nallur, A. (2019). Rola diagnozy funkcji poznawczych testem SON-R w budowaniu oddziaływań stymulujących rozwój mowy dzieci bilingwalnych. Logopedia, 48(2), 293–306. https://doi.org/10.24335/y7p2-8927
Korendo, M. i Błasiak-Tytuła, M. (2019). Ocena rozwoju mowy dzieci dwujęzycznych – znaczenie wczesnej diagnozy dla rozpoznania i terapii zaburzeń. Poznańskie Studia Polonistyczne. Seria Językoznawcza, 26(2), 104–118. https://doi.org/10.14746/pspsj.2019.26.2.7
Krawczyk, A. i Lorenc, A. (2019). Diagnoza artykulacji u dzieci wychowujących się w środowisku polsko-amerykańskim. Logopedia, 48(2), 308–320.
Łuniewska, M., Kołak, J., Kacprzak, A., Białecka-Pikul, M., Haman, E. i Wodniecka, Z. (2015). Wyzwania w diagnozie rozwoju językowego dzieci dwu- i wielojęzycznych. W: A. Myszka i E. Oronowicz-Kida (red.), Głos – język – komunikacja (t. 2, s. 37–48). Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Majewska-Tworek, A. i Tarkowski, Z. (2019). Terapia logopedyczna dziecka dwujęzycznego. W: A. Domagała i U. Mirecka (red.), Metody terapii logopedycznej (s. 264–280). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Marciniak-Firadza, R. (2023). Jak logopeda może wspomagać rozwój kompetencji językowych i komunikacyjnych dziecka uczącego się JPJO/JPJ2 (w odniesieniu do dzieci z Ukrainy). Acta Universitatis Lodziensis. Kształcenie Polonistyczne Cudzoziemców, 30, 391–335. https://doi.org/10.18778/0860-6587.30.20
Rocławska-Daniluk, M. (2020). Dwujęzyczność i wychowanie dwujęzyczne z perspektywy lingwistyki i logopedii. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.
Sala-Suszyńska, J. (2016). Dwujęzyczność jako wyzwanie edukacyjne. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 11(4/42), s. 131–144.
Skorek, E. (2023). Profilaktyka w logopedii. Wybrane zagadnienia. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Wang, D., Lam, J.H.Y., McMillen, S., Su, P.L., Iglesias, A., Bedore, L.M. i Peña, E.D. (2026). Dual language profiles in Spanish–English bilingual children with and without developmental language disorder. Bilingualism: Language and Cognition, 29(2), p.471. https://doi.org/10.1017/S1366728925100102
Węsierska K. (2012). Wstęp. W: K. Węsierska (red.), Profilaktyka logopedyczna w praktyce edukacyjnej (t. 1, s. 8). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
