Natura jako nauczyciel? Społeczne i kulturowe uwarunkowania edukacji outdoor
Studium przypadku niepublicznego leśnego punktu przedszkolnego
Abstrakt
Artykuł podejmuje problem społecznych i kulturowych uwarunkowań edukacji outdoor w kontekście wczesnej edukacji dziecka, ujmowanej poprzez kategorię natury jako środowiska edukacyjnego. Celem tekstu jest identyfikacja czynników determinujących funkcjonowanie edukacji outdoor w Polsce oraz analiza napięć wynikających z jej implementacji w systemie oświaty. Główny problem badawczy dotyczy pytania, w jaki sposób uwarunkowania społeczne i kulturowe wpływają na praktykę edukacyjną realizowaną w leśnym przedszkolu. Badanie przeprowadzono w paradygmacie jakościowym, z wykorzystaniem metody studium przypadku. Zastosowano techniki analizy dokumentów instytucjonalnych, materiałów edukacyjnych oraz danych wtórnych. Struktura artykułu obejmuje część teoretyczną, metodologiczną oraz analityczną, odnoszącą się bezpośrednio do badanego przypadku. Wyniki wskazują, że edukacja outdoor stanowi odpowiedź na deficyt kontaktu dzieci z naturą, jednocześnie ujawniając ograniczenia wynikające z norm kulturowych, instytucjonalizacji edukacji oraz nierówności społecznych. Oryginalność artykułu polega na powiązaniu analizy teoretycznej z empirycznym studium konkretnej placówki oraz ukazaniu lokalnej adaptacji globalnych modeli edukacji outdoor.
Bibliografia
Andrzejewska, J. (2020). Edukacja outdoorowa szansą na budowanie relacji rówieśniczych. [Outdoor education as an opportunity to build peer relationships]. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 39(2), 151–167. https://doi.org/10.17951/lrp.2020.39.2.151-167
Ball, D. (2002). Playgrounds – risks, benefits and choices. Health and Safety Executive.
Bąk, A. (2014). Przygoda w edukacji i edukacja w przygodzie [Adventure in education and education through adventure]. Pracownia Nauki i Przygody.
Bentsen, P., Jensen, F.S., Mygind, E., & Randrup, T.B. (2010). Forest schools in Denmark: A case study of how forest schools are organized and practiced. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 10(2), 31–34.
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. W: J. Richardson (red.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood.
Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (2011). Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania (E. Neyman, Trans.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Budniak, A. (2017). Edukacja społeczno-przyrodnicza dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym [Social and environmental education of preschool and early school-age children]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of Planning Literature, 30(4), 433–452.
Dahlgren, L.O., & Szczepanski, A. (1998). Outdoor education: Literary education and sensory experience. Linköping University.
Dewey, J. (2014). Doświadczenie i edukacja [Experience and education] (E. Czujko-Moszyk, Trans.). Warszawska Firma Wydawnicza.
Dylak, S. (2000). Konstruktywizm jako obiecująca perspektywa kształcenia nauczycieli [Constructivism as a promising perspective for teacher education]. In H. Kwiatkowska, T. Lewowicki, & S. Dylak (Eds.), Współczesność a kształcenie nauczycieli [Contemporary challenges and teacher education] (pp. 63–82). WSP ZNP.
Dymara, B. (2009). Dziecko w świecie edukacji. Podstawy uczenia się kompleksowego [The child in the world of education: Foundations of comprehensive learning]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Dymara, B. (2010). Dziecko w świecie współdziałania. W stronę praktyki edukacyjnej [The child in the world of cooperation: Toward educational practice]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Formański, J. (2020). Psychologia środowiskowa [Environmental psychology]. PZWL Wydawnictwo Lekarskie.
Gill, T. (2014). The benefits of children’s engagement with nature: A systematic literature review. Children & Nature Network.
Jagodzińska, M., & Strumińska-Doktór, A (2019). Outdoor education wzmocnieniem realizacji zrównoważonego rozwoju [Outdoor education as a means of strengthening the implementation of sustainable development]. Studia Ecologiae et Bioethicae, 17(4), 55–67. https://doi.org/10.21697/seb.2019.17.4.06
Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce [Paradigms of didactics: Thinking theoretically about practice]. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Knight, S. (2013). Forest school and outdoor learning in the early years. Sage.
Kuo, M., Barnes, M., & Jordan, C. (2019). Do experiences with nature promote learning? Converging evidence of a cause-and-effect relationship. Frontiers in Psychology, 10, 305. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00305
Kupisiewicz, C. (2000). Dydaktyka ogólna [General didactics]. Oficyna Wydawnicza GRAF-PUNKT.
Louv, R. (2008). Last child in the woods: Saving our children from nature-deficit disorder. Algonquin Books.
Marzec, B., Miecznik-Warda, J. (2025). Sprawozdanie z II Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Na pograniczu nauk. Pedagogika i oświata wobec alternatyw” (Sosnowiec, 8 maja 2025 r.) [Report from the Second National Scientific Conference “At the Borderlands of Sciences: Pedagogy and Education in the Face of Alternatives” (Sosnowiec, May 8, 2025)]. Pedagogika Społeczna, 24(2/96), 119–132.
Mendel, M. (2017). Pedagogika miejsca wspólnego. Miasto i szkoła [Pedagogy of shared place: The city and the school]. Wydawnictwo Naukowe Katedra.
Mygind, L., Kjeldsted, E., Hartmeyer, R., Mygind, E., Bølling, M., Bentsen, P. (2019). Mental, physical and social health benefits of immersive nature-experience for children and adolescents: A systematic review and quality assessment of the evidence. Health & Place, 58. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2019.05.014
Nalaskowski, A. (2010). Dzikość i zdziczenie jako kontekst edukacji [Wildness and ferality as a context for education]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Nawrot-Borowska, M. (2018). „W krainę dziecka. Rzecz o uroku dziecięctwa” na materiałach ikonograficznych z II połowy XIX i początku XX wieku – wybrane problemy [“Into the child’s world: On the charm of childhood” based on iconographic materials from the second half of the nineteenth and the beginning of the twentieth century – selected issues]. Studia Edukacyjne, 51, 317–343.
Okoń, W. (2003). Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej [Introduction to general didactics]. Wydawnictwo Akademickie Żak.
Ordon, U. (2019). Przedszkola leśne a potrzeba edukacji zdrowotnej i ekologicznej wśród najmłodszych [Forest kindergartens and the need for health and environmental education among young children]. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 14(3), 111–121. https://doi.org/10.35765/eetp.2019.1453.07
Parczewska, T. (2019). (Nie)wykorzystany potencjał outdoor education. Wybrane aspekty badań [The (under)utilized potential of outdoor education: Selected research perspectives]. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 580(5), 50–58. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.3192
Potulicka, E., & Rutkowiak, J. (2012). Neoliberalne uwikłania edukacji [The neoliberal entanglements of education]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Rousseau, J.-J. (1955). Emil, czyli o wychowaniu [Emile, or On Education] (W. Husarski, Trans.). Zakład im. Ossolińskich.
Ruitenberg, C. W. (2015). Unlocking the world: Education in an ethic of hospitality. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315631349
Sobel, D. (2004). Place-based education: Connecting classrooms and communities. Orion Society.
Szymański, M. (2021). Psychologia. Socjologia edukacji [Psychology. Sociology of education]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Śliwerski, B. (2015). Współczesne teorie i nurty wychowania [Contemporary theories and approaches to education]. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Todd, S. (2015). Toward an imperfect education: Facing humanity, rethinking cosmopolitanism. Paradigm Publishers.
Waite, S. (2017). Children learning outside the classroom: From birth to eleven. Sage.
Waite, S. (2020). Outdoor research: Insight into forms and functions. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429436451
Winiarski, M. (2015). Dialog i jego konteksty społeczno-edukacyjne [Dialogue and its socio-educational contexts]. Kwartalnik Pedagogiczny, 2, 29–45.
Woynarowska, B. (2010). Edukacja zdrowotna [Health education]. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
