Proces przemian w wychowaniu przedszkolnym w Łodzi po 1918 roku w świetle źródeł archiwalnych

Joanna Sosnowska

Abstrakt


Celem badań w niniejszym szkicu była próba ukazania przeobrażeń w dziedzinie wychowania przedszkolnego w Łodzi po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Problem badawczy stanowiła kwestia organizowania edukacji przedszkolnej przez łódzki samorząd, kiedy jedynymi placówkami dla dzieci w wieku przedszkolnym w mieście były ochronki społeczne, prowadzone przez organizacje filantropijne, parafie i społeczności różnych wyznań oraz osoby prywatne. Innym zagadnieniem było to, jakie impulsy i okoliczności zadecydowały o zorganizowaniu pierwszej i 12 kolejnych miejskich placówek przedszkolnych w Łodzi. W poszukiwaniu odpowiedzi sięgnięto do materiału źródłowego stanowiącego zasób Archiwum Państwowego w Łodzi, poddając analizie badawczej zgromadzone tam dokumenty (głównie Wydziału Oświaty i Kultury Zarządu m. Łodzi). W wyniku badań stwierdzono, że w roku 1922 zarząd miejski objął nadzorem pedagogicznym około 15 społecznych placówek przedszkolnych, ale kontrole ich pracy wychowawczej wykazywały wiele uchybień. Ta kwestia stała się głównym impulsem do podjęcia przez łódzki samorząd działań ukierunkowanych na zakładanie własnych instytucji wychowania przedszkolnego. Wniosek z badań: przeobrażenia, jakie można odnotować w obszarze edukacji przedszkolnej po 1918 r., to przede wszystkim próba ujednolicenia działalności pedagogicznej ochronek społecznych o różnym statusie, podniesienie poziomu pracy wychowawczej przez systematyczny nadzór i doskonalenie metodyczne oraz zapoczątkowanie – poprzez powołanie w 1924 r. pierwszego miejskiego przedszkola – sieci placówek przedszkolnych w mieście.


Słowa kluczowe


wychowanie przedszkolne w Łodzi; placówki przedszkolne różnych wyznań; badania archiwalne; oświata w Łodzi po 1918 roku; Zarząd miasta Łodzi

Bibliografia


Źródła archiwalne:

II. Archiwum Państwowe w Łodzi, Akta miasta Łodzi

Wydział Oświaty i Kultury:

sygn. 16789: I Miejska Ochrona-Przedszkole 1924-1926

sygn. 16791: II Miejska Ochrona-Przedszkole 1924-1926

sygn. 16802: Sprawozdania kwartalne przedszkoli miejskich 1929-1933

sygn.16803: Ochrony subsydiowane przez Zarząd Miejski w Łodzi 1925-1926

sygn. 16804: Ochrona społeczna subsydiowana przez Zarząd Miejski w Łodzi 1922-1925

sygn. 16807: Wychowanie przedszkolne (sprawy ogólne przedszkoli miejskich) 1927-1930

sygn. 16837: Opieka nad dziatwą 1917-1921

Wydział Opieki Społecznej

sygn. 570: Instytucje dobroczynne 1922-1923

sygn. 18519: Sprawozdania Łódzkiej Miejscowej Rady Opiekuńczej 1917.

Bobrowska-Nowak W. (1978). Historia wychowania przedszkolnego, Warszawa: WSiP.

Goerne A. (1919). Z zakresu statystyki szkolnej, [w:] Informator m. Łodzi z kalendarzem na rok 1919, Łódź: [brak wydawcy].

Jamrożek W. (2009). Trzy kongresy pedagogiczne, „Biuletyn Historii Wychowania”, nr 25.

Księga pamiątkowa dziesięciolecia samorządu miasta Łodzi 1919-1929 (1930), Łódź: [brak wydawcy].

Mauersberg S. (1980). Sejm Nauczycielski (14-17 kwietnia 1919 r.), „Rozprawy z Dziejów Oświaty”, t. XXIII.

Miąso J. (red.) (1980). Historia wychowania: wiek XX, t. 1, Warszawa: PWN.

Nartonowicz-Kot M. (1985). Samorząd łódzki wobec problemów kultury w latach 1919-1939, „Acta Universitatis Lodzensis, Folia Historica”, nr 21.

Ochrony-przedszkola (1924). „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 5.

Oddział Szkolnictwa (1924). „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 32.

O szkołę polską. Pierwszy ogólnopolski wielki Zjazd nauczycielski w dniach 14, 15, 16, 17 kwietnia MCMXIX w Warszawie (1920). Lwów–Warszawa: Książnica Polska Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych.

Pawłowska J. (1935). Opieka nad dzieckiem w wieku przedszkolnym na terenie miasta Łodzi, „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 10.

Poświęcenie miejskich ochron-przedszkoli (1924). „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 49.

Rzepkowski A. (2008). Ludność miasta Łodzi w latach 1918-1939, Łódź: Wydawnictwo Ibidem.

Słowo wstępne (1925). „Wychowanie Przedszkolne”, nr 1.

Smolik P. (1929). Dziesięć lat działalności oświatowej i kulturalnej Samorządu Łódzkiego, Łódź: [brak wydawcy].

Sosnowska J. (2013). Wydział Oświaty i Kultury Zarządu miasta Łodzi w upowszechnianiu edukacji dziecka w dwudziestoleciu międzywojennym, „Kultura i Wychowanie”, nr 5.

Sosnowska J. (2014). Instytucje wychowania przedszkolnego w wielokulturowej Łodzi w latach 1924-1939. Organizacja, zadania, formy działania, „Wychowanie w Rodzinie”, t. IX.

Sosnowska J. (2016). Janina Pawłowska (1895-1972) i jej koncepcja wychowania oraz opieki nad dziećmi w międzywojennej Łodzi, [w:] U. Kozłowska, T. Sikorski, A. Wątor (red.), Obywatelki na obcasach. Kobiety w życiu publicznym (XIX-XXI w.), T. I, Radzymin – Warszawa: Wydawnictwo von borowiecky.

Sosnowska J. (2018). Z dziejów opieki społecznej w Polsce międzywojennej. Półkolonie letnie w Łodzi, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szczepańska B. (2002). Działalność łódzkiego samorządu miejskiego w dziedzinie oświaty powszechnej i pozaszkolnej w latach 1919-1939, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Szmurło J. (1920a). Ochrony miejskie a hygiena. Cz. I, „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 16.

Szmurło J. (1920b). Ochrony miejskie a hygiena. Cz. II, „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 17.

Wasiak J. (1980). Kształtowanie się samorządu miejskiego w Polsce centralnej w latach 1915-1926, „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Historica”, nr 1.

Wróbel M. (1967). Wychowanie przedszkolne w Polsce w latach 1918-1939, Wrocław–Warszawa–Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN.

Wydział Ośw. [Oświaty] i Kultury (1924). „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 20.

Z życia miast. Przedszkola miejskie (1933). „Dziennik Zarządu Miasta Łodzi”, nr 45.

Żukiewiczowa Z. (1933/34). Piętnastolecie wychowania przedszkolnego w Niepodległej Polsce, „Przedszkole” nr 3.

Żukiewiczowa Z. (1934/35). Dziesięciolecie Przedszkoli Miejskich m. Łodzi, „Przedszkole”, nr 2.




DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2019.1453.02

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


##submission.license.cc.by-nd4.footer##

ISSN 1896-2327
e-ISSN 2353-7787