Treść dziecięcych opowieści o świecie – perspektywa edukacyjna

Słowa kluczowe: opowieści, treść opowieści, opowieść dziecka, twórczość językowa, dziecko w wieku przedszkolnym

Abstrakt

W artykule dokonano analizy dziecięcych opowieści o świecie. Celem badań była próba odpowiedzi na pytanie, jaka jest treść opowiadań dzieci w wieku sześciu lat. Sformułowano dwie grupy problemów badawczych, które przybrały formę pytań. Pierwsza grupa koncentrowała się na rozpoznaniu tematyki dziecięcych opowieści, występujących w nich postaci i zdarzeń. Druga grupa związana była z odpowiedzią na pytanie, jak w tworzonych przez dzieci sytuacjach reprezentowana jest rzeczywistość, biorąc pod uwagę kategorię przestrzeni w ujęciu blisko–daleko. Przedmiotem badań były teksty 40 opowieści o świecie dzieci sześcioletnich. Kategorią opisową uczyniono „sytuację”, w której lokowane były zdarzenia i postacie w tworzonych przez dzieci opowieściach. Opowieść dziecka obejmowała subiektywnie postrzegane sytuacje. Była ona reprezentacją stanów rzeczywistości, zdarzeń, sposobów zachowania się bohaterów. Jako metodę zastosowano analizę treści. Wyniki prowadzonych analiz wskazują na to, że opowieści dziewczynek i chłopców różnią się w zakresie sposobu ujmowania prezentowanych sytuacji, tematyki, opisu zdarzeń oraz tła dla toczących się akcji. Z analiz wynika, że dzieci koncentrują się na treściach pozytywnych związanych z przyjemnością, zabawą. Dominują tematy ujmujące niezwykłe cechy bohaterów, ich aktywność, rywalizację. Dzieci podejmują też tematykę podróży, przygód, zagrożeń, ale również związaną z demonstracją siły czy walki. Rozpoznanie w badanym obszarze sprzyjać będzie optymalizacji działań w zakresie projektowania środowiska edukacyjnego najmłodszych.

Biogram autora

Iwona Samborska, Uniwersytet Śląski w Katowicach Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut Pedagogiki

Dr Iwona Samborska jest adiunktem w Instytucie Pedagogiki w Zakładzie Edukacji Muzycznej i Arteterapii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Jest doktorem nauk humanistycznych, pedagogiem i logopedą. Zajmuje się edukacją małego dziecka w kontekście dokonujących się przemian współczesności. W badaniach i publikacjach koncentruje się na ujmowaniu przestrzeni życia i uczenia się dziecka w szerokim kontekście społecznym i kulturowym. Przedmiotem analiz są doświadczenia dziecka w wieku przedszkolnym w wymiarze subiektywnym i obiektywnym. 

Bibliografia

Babbie E. (2009). Podstawy badań społecznych, tłum. W. Bedkiewicz, M. Bucholc, P. Gadomski, J. Haman, A. Jasiewicz-Betkiewicz, A. Kloskowska-Dudzińska, M. Kowalski, M. Mozga-Górecka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Bokus B. (1991). Tworzenie opowiadań przez dzieci. O linii i polu narracji, Kielce: Wydawnictwo Energeia.

Bokus B., Więcko K., Zamęcka J. (1992). Współtworzenie tekstu narracyjnego przez dzieci w wieku przedszkolnym. (O kompetencji komunikacyjnej współnarratora), [w:] B. Bokus, M. Haman (red.), Z badań nad kompetencją komunikacyjną dzieci, Warszawa: Wydaw- nictwo Energeia, s. 125-147.

Dereń E., Polański E. (2008). Wielki Słownik Języka Polskiego, Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Naukowe.

Hryniewicka K. (2019). Baśń w życiu dziecka. Cechy, funkcje, rola baśni w życiu dziecka, baśnioterapia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe i Edukacyjne Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.

Kosowska E. (2018). Kontekst sytuacyjny a kontekst kulturowy, [w:] B. Bokus, E. Kosowska (red.), Człowiek w sytuacji nie tylko z perspektywy psychologa. Studia inspirowane teorią Tadeusza Tomaszewskiego, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, s. 42-58.

Markowski A. (red.). (2006). Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny PWN, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Shugar G.W., Bokus B. (1988). Twórczość językowa dziecka w sytuacji zabawowo-zadaniowej, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.

Silverman D. (2009). Interpretacja danych jakościowych. Metody analizy rozmowy, tekstu i interakcji, tłum. M. Głowacka-Grajper, J. Ostrowska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Uszyńska-Jarmoc J. (2003). Twórcza aktywność dziecka. Teoria – rzeczywistość – perspektywy rozwoju, Białystok: Trans Humana Wydawnictwo Uniwersyteckie.

Wood D. (2006). Jak dzieci uczą się i myślą. Społeczne konteksty rozwoju poznawczego, tłum. R. Pawlik, A. Kowalcze-Pawlik, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Woynarowska-Sołdan M., Woynarowska B. (2017). Przedszkole Promujące Zdrowie. Po- radnik dla przedszkoli i osób wspierających ich działania w zakresie promocji zdrowia, Warszawa: Ośrodek Rozwoju Edukacji, https://www.ore.edu.pl/2018/02/przedszkole- -promujace-zdrowie/ (dostęp: 14.03.2020).

Opublikowane
2020-07-16
Jak cytować
Samborska, I. (2020). Treść dziecięcych opowieści o świecie – perspektywa edukacyjna. Edukacja Elementarna W Teorii I Praktyce, 15(2(56), 37-45. https://doi.org/10.35765/eetp.2020.1556.03