Autonomia w edukacji outdoorowej
Perspektywa edukatorów
Abstrakt
W niniejszym artykule przeanalizowano, w jaki sposób rozumie się i wspiera autonomię w edukacji outdoorowej. Celem badania było zbadanie podejścia edukatorów do autonomii oraz jej roli w procesach uczenia się w środowisku outdoorowym. Zastosowano metodologię badań jakościowych, opartą na częściowo ustrukturyzowanych wywiadach z 13 edukatorami outdoorowymi pracującymi z dziećmi i młodzieżą w Stanach Zjednoczonych. Dane poddano refleksyjnej analizie tematycznej. Wyniki wskazują, że autonomia w edukacji plenerowej ma charakter praktyczny i relacyjny i zależy od kontekstu. Wyraża się ona poprzez bezpośrednie zmaganie się z wyzwaniami środowiskowymi, możliwości dokonywania wyborów oraz udział w procesach grupowych. Edukatorzy zauważyli, że autonomia wzmacnia wewnętrzną motywację, poczucie własnej skuteczności i rozwój społeczny. Stwierdzono, że środowisko na łonie natury wspiera integrację autonomii, kompetencji i relacji, zgodnie z teorią autodeterminacji. Badanie podkreśla znaczenie praktyk wspierających autonomię, w tym elastyczności, budowania zaufania oraz równoważenia wolności ze strukturą i bezpieczeństwem. Wyniki sugerują, że edukacja na łonie natury oferuje wyjątkowy kontekst do wspierania autonomii jako świadomego uczestnictwa, a nie jedynie indywidualnej niezależności.
Bibliografia
Arystoteles. (2009). Metafizyka (W. Witwicki, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Association for Experiential Education. (n.d.). What is experiential education. https://www.aee.org/what-is-experiential-education
Bąk, A., Leśny, A., & Palamer-Kabacińska, E. (Eds.). (2020). Przygoda w edukacji i edukacja w przygodzie: outdoor i adventure education w Polsce. Fundacja Pracownia Nauki i Przygody.
Becker, C., Lauterbach, G., Spengler, S., Dettweiler, U., & Mess, F. (2017). Effects of regular classes in outdoor education settings: A systematic review on students’ learning, social and health dimensions. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(5), 485.
Braun, V., & Clarke, V. (2021). Thematic analysis: A practical guide. SAGE Publications.
Burch, G.F., Giambatista, R., Batchelor, J.H., Burch, J.J., Hoover, J.D., & Heller, N.A. (2019). A meta‐analysis of the relationship between experiential learning and learning outcomes. Decision Sciences Journal of Innovative Education, 17(3), 239–273.
Cordeiro, P., Paixão, P., Lens, W., Lacante, M., & Luyckx, K. (2016). The Portuguese validation of the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale: Concurrent and longitudinal relations to well-being and ill-being. Psychologica Belgica, 56(3), 193–209.
Crosby, A. (1981). A critical look: The philosophical foundations of experiential education. Journal of Experiential Education, 4(1), 9–15.
Deci, E.L., & Ryan, R.M. (2013). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Springer Science & Business Media.
Dewey, J. (1985). Democracy and education. In J. A. Boydston (Ed.), The middle works of John Dewey, 1899–1924 (vol. 9). Southern Illinois University Press. (Original work published 1916)
Dobosz-Leszczyńska, W. (Ed.). (2024). Osiągnięcia matematyczne i przyrodnicze czwartoklasistów. TIMSS 2023: trendy, wyzwania, perspektywy. Instytut Badań Edukacyjnych.
Frank, L. (2004). Journey towards the caring classroom: Using adventure to create community. Wood N Barnes.
Gass, M.A., “Lee” Gillis, HL., Russell, K.C. (2020). Adventure therapy: Theory, research, and practice (2nd ed.). Routledge.
Kolb, D.A. (2014). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Pearson Education.
Kong, Y. (2021). The role of experiential learning on students’ motivation and classroom engagement. Frontiers in Psychology, 12, 771272.
Korczak, J. (1907). Szkoła życia. Przegląd Społeczny, 7, 19, 28.
Lejzerowicz, M., & Galbarczyk, M. (2020). Autonomia ucznia a proces indywidualizacji w edukacji włączającej. Rozprawy Społeczne, 14(3), 49–62.
Łoskot, M. (2025). Autonomy in experiential education from practitioner’s perspective [Unpublished master’s thesis]. University of Warsaw.
Mann, J., Gray, T., & Truong, S. (2022). Rediscovering the potential of outdoor learning for developing 21st century competencies. In R. Jucker & J. von Au (Eds.), High-quality outdoor learning: Evidence-based education outside the classroom for children, teachers and society (pp. 211–229). Springer International Publishing.
OECD. (2024). PISA 2022 results (Volume V): Learning strategies and attitudes for life. PISA, OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c2e44201-en
Priest, S., & Gass, M. (2018). Effective leadership in adventure programming (3rd ed.). Human Kinetics.
Ryan, R.M., & Deci, E.L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78.
Schrooyen, C., Soenens, B., Waterschoot, J., Vermote, B., Morbée, S., Beyers, W., Brenning, K., Dieleman, L., Van der Kaap-Deeder, J. & Vansteenkiste, M. (2021). Parental identity as a resource for parental adaptation during the COVID-19 lockdown. Journal of Family Psychology, 35(8), 1053–1064.
Schoel, J., Prouty, D., & Radcliffe, P. (1988). Islands of healing: A guide to adventure based counseling. Project Adventure, Inc.
Szulawski, M., & Szapiro, J. (2016). W kierunku motywacji wewnętrznej w edukacji: Implikacje teorii autodeterminacji w środowisku szkolnym. Psychologia Wychowawcza, 52(10), 257–266.
Uhrmacher, P.B. (1995). Uncommon schooling: A historical look at Rudolf Steiner, anthroposophy, and Waldorf education. Curriculum Inquiry, 25(4), 381–406.
Uyen, B.P., Tong, D.H., & Lien, N.B. (2022, April). The effectiveness of experiential learning in teaching arithmetic and geometry in sixth grade. Frontiers in Education, 7, 858631.
Wehmeyer, M.L., Shogren, K.A., Little, T.D., Lopez, S.J. (Eds.). (2017). Development of self-determination through the life-course. Springer Netherlands.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
