(Re)definicja zwierząt hodowlanych w edukacji outdoorowej
Analiza potencjału pedagogicznego zagród edukacyjnych w Wielkopolsce
Abstrakt
W artykule analizowany jest potencjał pedagogiczny zagród edukacyjnych z perspektywy studiów nad zwierzętami (animal studies) oraz edukacji outdoorowej. Celem badań było określenie sposobu przedstawiania zwierząt hodowlanych oraz relacji człowiek–zwierzę w publicznie prezentowanych materiałach zagród edukacyjnych. Analizie poddano materiały dotyczące 18 zagród edukacyjnych w województwie wielkopolskim, należących do Ogólnopolskiej Sieci Zagród Edukacyjnych. Przeanalizowano opisy zagród, programy edukacyjne oraz scenariusze i plany zajęć, stosując jakościową i ilościową analizę treści. Opracowany schemat kategoryzacyjny obejmował funkcje zwierząt, język, reprezentowane gatunki, odniesienia do produktów pochodzenia zwierzęcego i produkcji, relacje człowiek–zwierzę oraz formy interakcji. Wyniki wskazują, że zwierzęta przedstawiano przede wszystkim w kontekstach edukacyjnych i użytkowych, natomiast reprezentacje oparte na trosce i partnerstwie identyfikowano rzadziej. Częściej występował język uprzedmiotawiający niż antropomorfizujący i emocjonalny. Obok konwencjonalnych gatunków hodowlanych przedstawiano także alpaki i kozy miniaturowe. Częste były bezpośrednie interakcje ze zwierzętami oraz odniesienia do produktów pochodzenia zwierzęcego i produkcji, podczas gdy odniesienia do uboju lub śmierci zwierząt pojawiły się w jednym przypadku. Z perspektywy animal studies wyniki wskazują na możliwość rozwijania edukacji outdoorowej poprzez większe uwzględnianie etycznego wymiaru kontaktów między ludźmi a zwierzętami, inspirowane perspektywą symbiocentryczną. Azyle dla zwierząt hodowlanych mogą stanowić uzupełniające środowisko edukacyjne, umożliwiające kontakt ze zwierzętami poza warunkami hodowli.
Bibliografia
Akinsemolu, A.A., & Onyeaka, H. (2025). The role of green education in achieving the sustainable development goals: A review. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 210, 115239. https://doi.org/10.1016/j.rser.2024.115239
Albrecht, G. (2016). Exiting the Anthropocene and entering the Symbiocene. Minding Nature, 9(2), 12–16. https://humansandnature.org/filebin/pdf/minding_nature/may_2016/Minding-Nature-v9n2-May-2016.pdf
Albrecht, G. (2019). Earth emotions: New words for a new world. Cornell University Press.
Andrzejewska, J. (2020). Edukacja outdoorowa szansą na budowanie relacji rówieśniczych. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 39(2), 151–167. https://doi.org/10.17951/lrp.2020.39.2.151-167
Bała, A., Ochwat, M., & Skubała, P. (2024). Towards symbiocene. The future of climate education in Poland. No Limits, 1(9), 16–19.
Benton, T.G., & Bailey, R. (2019). The paradox of productivity: Agricultural productivity promotes food system inefficiency. Global Sustainability, 2, e6. https://doi.org/10.1017/sus.2019.3
Blattner, C. E., Donaldson, S., & Wilcox, R. (2020). Animal agency in community. Politics and Animals, 6, 1–22.
Braidotti, R. (2013). The posthuman. Polity.
Bratman, G.N., Anderson, C.B., Berman, M.G., Cochran, B., De Vries, S., Flanders, J., Folke, C., Frumkin, H., Gross, J.J., Hartig, T., Kahn, P.H., Kuo, M., Lawler, J.J., Levin, P.S., Lindahl, T., Meyer-Lindenberg, A., Mitchell, R., Ouyang, Z., Roe, J., ... Daily, G.C. (2019). Nature and mental health: An ecosystem service perspective. Science Advances, 5(7), eaax0903. https://doi.org/10.1126/sciadv.aax0903
Bruner, J.S. (1997). The culture of education. Harvard University Press.
Burich, L., & Williams, J.M. (2020). Children’s welfare knowledge of and empathy with farm animals: A qualitative study. Anthrozoös, 33(2), 301–315. https://doi.org/10.1080/08927936.2020.1719769
Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of Planning Literature, 30(4), 433–452. https://doi.org/10.1177/0885412215595441
Chutorański, M. (2020). Nie(tylko)ludzkie wymiary edukacji. W stronę pedagogiki nieantropocentrycznej. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. https://doi.org/10.18276/978-83-7972-809-1
Chutorański, M. (2022). Nieantropocentryczna pedagogiczność lasu. Forum Pedagogiczne, 12(2), 127–139. https://doi.org/10.21697/fp.2022.2.10
Donaldson, S., & Kymlicka, W. (2015). Farmed animal sanctuaries: The heart of the movement? Politics and Animals, 1, 50–74.
Feliu, O., González-Zamora, A., Riba, D., Sauquet, T., Sánchez-López, S., & Maté, C. (2023). The impact of sanctuary visits on children’s knowledge and attitudes toward primate welfare and conservation. PeerJ, 11, e15074. https://doi.org/10.7717/peerj.15074
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2024). FAOSTAT: Livestock primary database [Data set]. https://www.fao.org/faostat/en/
Haraway, D.J. (2003). The companion species manifesto: Dogs, people, and significant otherness. Prickly Paradigm Press.
Hassink, J., Agricola, H., Veen, E.J., Pijpker, R., de Bruin, S.R., van der Meulen, H.A.B., & Plug, L.B. (2020). The care farming sector in the Netherlands: A reflection on its developments and promising innovations. Sustainability, 12(9), 3811. https://doi.org/10.3390/su12093811
Holfelder, A.-K. (2019). Towards a sustainable future with education? Sustainability Science, 14(4), 943–952. https://doi.org/10.1007/s11625-019-00682-z
Kozłowska, A., & Czapla, M. (2023). Anthropomorphizing nature as a tool for environmental education: Opinions of pedagogy students in the context of represented environmental ethics. Studia Ecologiae et Bioethicae, 21(3), 55–68. https://doi.org/10.21697/seb.2023.24
Larson, L.R., Szczytko, R., Bowers, E.P., Stephens, L.E., Stevenson, K.T., & Floyd, M.F. (2019). Outdoor time, screen time, and connection to nature: Troubling trends among rural youth? Environment and Behavior, 51(8), 966–991. https://doi.org/10.1177/0013916518806686
Lloro-Bidart, T., & Banschbach, V.S. (Eds.). (2019). Animals in environmental education: Interdisciplinary approaches to curriculum and pedagogy. Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-319-98479-7
Louv, R. (2008). Last child in the woods: Saving our children from nature-deficit disorder. Algonquin Books of Chapel Hill.
Łoboda, H. (2023). Are Polish kindergartens ready for the outdoors? The state of (im)maturity of the Polish educational system and its selected members for outdoor education. Studia Ecologiae et Bioethicae, 21(3), 45–54. https://doi.org/10.21697/seb.2023.28
Mann, J., Gray, T., Truong, S., Brymer, E., Passy, R., Ho, S., Sahlberg, P., Ward, K., Bentsen, P., Curry, C., & Cowper, R. (2022). Getting out of the classroom and into nature: A systematic review of nature-specific outdoor learning on school children’s learning and development. Frontiers in Public Health, 10, 877058. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.877058
Marcysiak, T. (2024). Educational farms and new social roles in rural areas. Wieś i Rolnictwo, 202(1), 115–139. https://doi.org/10.53098/wir.2024.1.202/05
Marcysiak, T., Kmita-Dziasek, E., Hapka, A., & Kamiński, R. (2023). Gospodarstwa edukacyjne w systemie rolnictwa społecznego. Towarzystwo Naukowe Organizacji i Kierownictwa – Stowarzyszenie Wyższej Użyteczności „Dom Organizatora”.
Martin, L., White, M.P., Hunt, A., Richardson, M., Pahl, S., & Burt, J. (2020). Nature contact, nature connectedness and associations with health, wellbeing and pro-environmental behaviours. Journal of Environmental Psychology, 68, 101389. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2020.101389
McGuire, L., Palmer, S.B., & Faber, N.S. (2023). The development of speciesism: Age-related differences in the moral view of animals. Social Psychological and Personality Science, 14(2), 228–237. https://doi.org/10.1177/19485506221086182
Michalak, R. (2020). Konstruktywistyczna perspektywa wczesnej edukacji przyrodniczej. Problemy Wczesnej Edukacji, 51(4), 99–113. https://doi.org/10.26881/pwe.2020.51.08
Michalak, R., & Parczewska, T. (2019). (Nie)obecność outdoor education w praktyce szkolnej. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Michalak, R., & Parczewska, T. (2022). Outdoor education: Perspective of Polish primary school teachers. Studia z Teorii Wychowania, 13(2), 83–101. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9261
Mishra, R., & Mehta, R. (2023). The effects of food anthropomorphism on consumer behavior: A systematic literature review with integrative framework and future research directions. Appetite, 190, 107035. https://doi.org/10.1016/j.appet.2023.107035
O’Mara, F.P. (2011). The significance of livestock as a contributor to global greenhouse gas emissions today and in the near future. Animal Feed Science and Technology, 166–167, 7–15. https://doi.org/10.1016/j.anifeedsci.2011.04.074
Otto, S., & Pensini, P. (2017). Nature-based environmental education of children: Environmental knowledge and connectedness to nature, together, are related to ecological behaviour. Global Environmental Change, 47, 88–94. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2017.09.009
Parczewska, T. (2019). The (un)tapped potential of outdoor education: Selected aspects of research. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 580(5), 50–58. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.3192
Pedersen, H. (2010). Animals in schools: Processes and strategies in human-animal education. Purdue University Press.
Piao, X., & Managi, S. (2023). The international role of education in sustainable lifestyles and economic development. Scientific Reports, 13(1), 8733. https://doi.org/10.1038/s41598-023-35173-w
Poore, J., & Nemecek, T. (2018). Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987–992. https://doi.org/10.1126/science.aaq0216
Rabinovitch, A., Myślińska-Szarek, K., Cantarero, K., & Byrka, K. (2024). Eating pigs, not Peppa Pig: The effect of identifiability on children’s propensity to humanize, befriend, and consume edible animals. Appetite, 200, 107505. https://doi.org/10.1016/j.appet.2024.107505
Rich, D.S., Hickey, R.B., & Kaprielian, E.E. (2023). Trauma informed farm animal assisted neurotherapy and green care farming for neurodiverse conditions. In H Friedman (Ed.), Neuropediatrics: Recent advances and novel therapeutic approaches. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.1002513
Ritchie, H., & Spooner, F. (2025). Almost all of the world’s mammal biomass is humans and livestock. Our World in Data. https://ourworldindata.org/wild-mammals-birds-biomass
Rubacha, K. (2006). Budowanie teorii pedagogicznych. In Z. Kwieciński & B. Śliwerski (Eds.), Pedagogika. Podręcznik akademicki (vol. 1, pp. 59–68). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Soga, M., & Gaston, K.J. (2016). Extinction of experience: The loss of human–nature interactions. Frontiers in Ecology and the Environment, 14(2), 94–101. https://doi.org/10.1002/fee.1225
Stangierska, D., Fornal-Pieniak, B., Szumigała, P., Widera, K., Żarska, B., & Szumigała, K. (2023). Green Physical Activity Indicator: Health, physical activity and spending time outdoors related to residents preference for greenery. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(2), 1242. https://doi.org/10.3390/ijerph20021242
Szlaużys, J. (2019). Leśne przedszkole jako alternatywna forma wczesnej edukacji. Parezja, 2(12), 94–107. https://doi.org/10.15290/parezja.2019.12.07
UNESCO. (2020). Education for sustainable development: A roadmap (ESD for 2030). United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000374802
Uralovich, K.S., Toshmamatovich, T.U., Kubayevich, K.F., Sapaev, I.B., Saylaubaevna, S.S., Beknazarova, Z.F., & Khurramov, A. (2023). A primary factor in sustainable development and environmental sustainability is environmental education. Caspian Journal of Environmental Sciences, 21(4), 965–975. https://doi.org/10.22124/cjes.2023.7155
Veen, E.J., Pijpker, R., & Hassink, J. (2023). Understanding educational care farms as outdoor learning interventions for children who have dropped out of school in the Netherlands. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 23(3), 323–339. https://doi.org/10.1080/14729679.2021.2011340
Vygotsky, L.S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes (M. Cole, V. John-Steiner, S. Scribner & E. Souberman, Eds. & Trans.). Harvard University Press.
White, M.P., Alcock, I., Grellier, J., Wheeler, B.W., Hartig, T., Warber, S.L., Bone, A., Depledge, M.H., & Fleming, L.E. (2019). Spending at least 120 minutes a week in nature is associated with good health and wellbeing. Scientific Reports, 9(1), 7730. https://doi.org/10.1038/s41598-019-44097-3
Žalėnienė, I., & Pereira, P. (2021). Higher education for sustainability: A global perspective. Geography and Sustainability, 2(2), 99–106. https://doi.org/10.1016/j.geosus.2021.05.001
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
