Między podejściem systemowym a rozproszeniem
Edukacja outdoorowa w kształceniu nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej w Europie
Abstrakt
Edukacja outdoorowa jest coraz częściej uznawana za istotny element współczesnej edukacji, jednak niewiele wiadomo o sposobach jej instytucjonalizacji w kształceniu nauczycieli, szczególnie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Celem artykułu jest analiza obecności edukacji outdoorowej w programach kształcenia nauczycieli edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej w Polsce oraz interpretacja wyników w kontekście wybranych modeli europejskich. Zastosowano jakościową analizę dokumentów obejmującą programy studiów i sylabusy wybranych uczelni publicznych i niepublicznych. Analizie poddano zarówno bezpośrednie odniesienia do edukacji outdoorowej, jak i treści związane z uczeniem się przez doświadczenie, edukacją środowiskową oraz aktywnościami terenowymi. Wyniki wskazują, że edukacja outdoorowa nie stanowi odrębnego komponentu kształcenia nauczycieli, lecz występuje głównie w rozproszonych treściach programowych i rozwiązaniach metodycznych. Wyodrębniono trzy poziomy jej obecności: formalny, treściowy i metodyczny, z wyraźną dominacją dwóch ostatnich. Na tle modeli skandynawskich polski model kształcenia nauczycieli pozostaje fragmentaryczny i słabo zinstytucjonalizowany. Badanie wnosi propozycję ram analitycznych do oceny stopnia integracji edukacji outdoorowej w programach kształcenia nauczycieli.
Bibliografia
Adamczewski, J., & Nagae, Y. (2022). Come rain or shine: The Swedish preschools philosophy on learning in nature. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 17(3/66), 73–89. https://doi.org/10.35765/eetp.2022.1766.05
Barfod, K.S., & Daugbjerg, P. (2018). Potentials in udeskole: Inquiry-based teaching outside the classroom. Frontiers in Education, 3, Article 34. https://doi.org/10.3389/feduc.2018.00034
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of Planning Literature, 30(4), 433–452. https://doi.org/10.1177/0885412215595441
Dettweiler, U., Becker, C., Auestad, B.H., Simon, P., & Kirsch, P. (2017). Stress in school: Some empirical hints on the circadian cortisol rhythm of children in outdoor and indoor classes. International Journal of Environmental Research and Public Health, 14(5), Article 475. https://doi.org/10.3390/ijerph14050475
European Commission. (2019). Key competences for lifelong learning. Brussels. https://doi.org/10.2766/569540
Knight, S. (2013). Forest school and outdoor learning in the early years. SAGE Publications.
Kolb, D.A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.
Kuo, M. (2019). Do experiences with nature promote learning? Converging evidence of a cause-and-effect relationship. Frontiers in Psychology, 10, Article 305. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00305
Kuo, M., Barnes, M., & Jordan, C. (2022). Do experiences with nature promote learning? Converging evidence of a cause-and-effect relationship. In R. Jucker & J. von Au (Eds.), High-quality outdoor learning: Evidence-based education outside the classroom for children, teachers and society (pp. 47–66). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-031-04108-2_3
Michalak, R. (2023). Edukacja outdoorowa w polskiej szkole w świetle danych empirycznych. Meritum. Mazowiecki Kwartalnik Edukacyjny, 2(69), 11–19.
Michalak, R., & Parczewska, T. (2019). (Nie)obecność outdoor education w kształceniu szkolnym. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
OECD. (2019). Teachers and school leaders as lifelong learners. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/1d0bc92a-en
Rickinson, M., Dillon, J., Teamey, K., Morris, M., Choi, M.Y., Sanders, D., & Benefield, P. (2004). A review of research on outdoor learning. National Foundation for Educational Research & King’s College London.
Riley, M., Sibthorp, J., & Rochelle, S. (2024). The developmental value of independent student expeditions in outdoor adventure education for emerging adult-aged participants. Journal of Outdoor Recreation Education and Leadership, 16(2), 35–51. https://doi.org/10.18666/JOREL-2024-11778
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 lipca 2019 r. w sprawie standardu kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela. (2024). Dz. U. 2024, item 453. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20240000453
Sobel, D. (2004). Place-Based education: Connecting classrooms and communities. The Orion Society.
Vasilaki, M.-M., Zafeiroudi, A., Tsartsapakis, I., & Grivas, G. V. (2025). Learning in nature: A systematic review and meta-analysis of outdoor recreation's role in youth development. Education Sciences, 15(3), Article 332. https://doi.org/10.3390/educsci15030332
Waite, S. (2017). Children learning outside the classroom: From birth to eleven. SAGE Publications.
Source materials
The analysed source materials were collected from official university websites and Public Information Bulletins (BIP) (accessed: 30 March 2026).
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
