Stymulowanie rozwoju funkcji słuchowych jako podstawowy obszar profilaktyki logopedycznej prowadzonej w żłobku

DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2026.2181.01
Słowa kluczowe: funkcje słuchowe, rozwój mowy, żłobek, profilaktyka logopedyczna, wychowanie słuchowo – werbalne, opiekun w żłobku

Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest refleksja nad rozwojem funkcji słuchowych oraz zauważaną współcześnie koniecznością ich świadomej stymulacji u słyszących dzieci do trzeciego roku życia. Rozwój funkcji słuchowych u dzieci przebiega najintensywniej w okresie od urodzenia do trzeciego roku życia i obligatoryjnie koreluje z procesem nabywania mowy. W związku z tym problematyka badawcza skoncentrowana jest wokół podstawowej profilaktyki logopedycznej związanej z wychowaniem słuchowo-werbalnym prowadzonym w placówkach opiekuńczych. Ocenia wstępnie stan opieki żłobkowej w tym zakresie i wskazuje działania mające na celu kształcenie umiejętności słuchowych w ramach opieki żłobkowej. Do badań pilotażowych wykorzystano metodę sondażu diagnostycznego. Rozpoznaniu wstępnych potrzeb w zakresie profilaktyki grupowej w żłobku posłużyła ankieta przeprowadzona wśród opiekunek z 13 placówek państwowych województwa podkarpackiego (Polska). Wyniki badań wskazały na konieczność aktualizacji wiedzy i praktyki w zakresie stosowania wychowania słuchowo-werbalnego (w tym rozmowy, czytania dzieciom, muzykowania) w codziennej rutynie pracy z dziećmi w wieku żłobkowym. W ostatniej części ujęto konkretne wskazówki i określono obszary, w których zaleca się wsparcie rozwoju słuchowo-werbalnego dzieci, obejmujące działania profilaktyczne w placówkach opieki nad dziećmi.

Biogram autora

Katarzyna Ita Bieńkowska, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej, Polska

dr hab. Katarzyna Ita Bieńkowska - profesor Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, kierownikiem Zakładu Logopedii i Lingwistyki Edukacyjnej.

Doktor nauk medycznych, specjalista surdologopedii pracuje z dziećmi z zaburzeniami mowy spowodowanymi przede wszystkim uszkodzeniem słuchu i zaburzeniami korowymi. Przez 18 lat pracowała w Centrum Diagnostyki, Leczenia i Rehabilitacji Zaburzeń Słuchu, Głosu i Mowy przy Wojewódzkim Szpitalu Podkarpackim w Krośnie. Od 23 lat jest związana z działalnością  Stowarzyszenia Rodziców i Przyjaciół Dzieci z Wadą Słuchu w Krośnie. Obecnie prowadzi wykłady i ćwiczenia dla studentów logopedii.

Uczestniczyła w ok. 75 kursach zawodowych oraz konferencjach i praktykach w Polsce i za granicą. Praktycznie i naukowo zajmuje się rozwiązywaniem problemów związanych z trudnościami w nabywaniu mowy przez dzieci oraz  funkcjonowaniem szkolnym uczniów z uszkodzeniem słuchu. Osobnym obszarem zainteresowań są trudności osób w wieku senioralnym z uszkodzeniem słuchu. Autorka ponad 80 artykułów naukowych, książek oraz podręczników metodycznych dotyczących terapii dzieci i dorosłych z zaburzeniami mowy.

Bibliografia

ASHA. (2005). (Central) auditory processing disorders (Technical report). American Speech-Language-Hearing Association.

Bieńkowska, K.I. (2012). Jak dzieci uczą się mówić. Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

Bieńkowska, K.I. (2022). Holistyczna koncepcja wspierania procesu nabywania mowy przez dzieci z uszkodzeniem słuchu w mikrosystemie rodzinnym – „Podróż doMowy”. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Bremer, J. (red.). (2013). Przewodnik po kognitywistyce. Wydawnictwo WAM.

Chen, Z. i Yuan, W. (2015). Central plasticity and dysfunction elicited by aural deprivation in the critical period. Frontiers in Neural Circuits, 2; 9–26. https://doi.org/10.3389/fncir.2015.00026

Chomsky, N. (2005). O naturze i języku (J. Lang, tłum.). Axis.

Cieszyńska-Rożek, J. (2019). Wpływ wysokich technologii na rozwój poznawczy dzieci w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym. Centrum Metody Krakowskiej.

Csányi, Y. (1994). Słuchowo-werbalne wychowanie dzieci z uszkodzonym narządem słuchu: Model węgierski (B. Szymańska, tłum.). Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.

Emiluta-Rozya, D. (2024). Całościowe badanie logopedyczne z materiałem obrazkowym. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.

Flexer, C. (2011). Cochlear implants and neuroplasticity: Linking auditory exposure and practice. Cochlear Implants International, 12(1), 19–21. https://doi.org/10.1179/146701011X13001035752255

Gilmor, T.M. (1999). The efficacy of the Tomatis Method for children with learning and communication disorders: A meta-analysis. International Journal of Listening, 13, 12–23. https://doi.org/10.1080/10904018.1999.10499024

Jegier, A. (2020). Opiekun w żłobku – zadania, odpowiedzialność i oczekiwane kompetencje. Kultura i Wychowanie, 2/18, 9–20. https://doi.org/10.25312/2083-2923.18/2020_01aj

Jegier, A. i Mikler-Chwastek, A. (2024). Wzorcowy żłobek. Dobre praktyki w organizacji placówki opieki nad dziećmi do lat trzech. Wydawnictwo Rozwój. https://sowa.aps.edu.pl/document/239420

Kaczmarzyk, M. i Kopeć, D. (2012). Ewolucja biologiczna a procesy uczenia się i nauczania. W: G. Mazurkiewicz (red.) Jakość edukacji. Różne perspektywy (s. 203–214). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kornas-Biela, D. (2003). Okres prenatalny. W: B. Harwas-Napierała i J. Trempała (red.), Psychologia rozwoju człowieka (t. 2). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Krakowiak, K. (2012). Dar języka: Podręcznik metodyki wychowania językowego dzieci i młodzieży z uszkodzeniami narządu słuchu. Wydawnictwo KUL.

Kral, A. (2013). Auditory critical periods: a review from system’s perspective. Neuroscience, 247, 117–133.

Kurkowski, Z.M. (2002). Rozwój funkcji słuchowych u małego dziecka. Audiofonologia, 21, 25–38.

Kurkowski, Z.M. (2013). Audiogenne uwarunkowania zaburzeń komunikacji językowej. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Kuszak, K. (2016). Małe dziecko w środowisku dorosłych: O budowaniu pozytywnej więzi z opiekunem. W: H. Krauze-Sikorska, K. Kuszak, G. Rura i K. Sadowska. Dziecko do lat trzech w systemie opieki i edukacji. Źródła wsparcia i zagrożeń (s. 71–94). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.

Law, J., Charlton, J. i Asmussen, K. (2017). Language as a child well-being indicator. Early Intervention Foundation.

Lindsay, G. i Dockrell, J.E. (2012). The relationship between speech, language and communication needs (SLCN) and behavioural, emotional, and social difficulties. Department for Education.

Nicolay-Pirmolin, M. (2003). Auditory perception in the child. Acta Oto-Rhino- Laryngologica Belgica, 57, 237–241.

MRPiPS. (2025). Podręcznik dla gmin do standardów opieki nad dziećmi do lat 3. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. https://www.gov.pl/attachment/901807bb-eaa9-40a4-ad42-026a73e9a220

Podgórska-Jachnik, D. (2009). Uzasadnienie potrzeby wczesnych oddziaływań wspomagających rozwój dziecka jako jednego z głównych kierunków rozwoju współczesnej pedagogiki specjalnej. Niepełnosprawność, 1, 91–102.

Porayski-Pomsta, J. (2023). Nasze dziecko mówi. Rozważania o rozwoju mowy dziecka. Harmonia Universalis.

Rowicka, M. (2023). Brzdąc w sieci 3.0 – dlaczego dzieci w wieku przedszkolnym w Polsce nadużywają urządzeń ekranowych – perspektywa rodzica. Informacje o projekcie badawczym. Psychologia Wychowawcza, 27, 117–121. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.0914

Rozporządzenie w sprawie standardów opieki sprawowanej nad dziećmi w wieku do lat 3. (2024). Dz. U. 2024, poz. 1882. https://www.gov.pl/web/rodzina/standardy-opieki-nad-dziecmi-w-wieku-do-lat-3-obowiazujace-od-1-stycznia-2026-r

Sharma, A., Dorman, M.F. i Kral, A. (2005). The influence of a sensitivity period on central auditory development in children with unilateral and bilateral cochlear implants. Hearing Research, 203(1–3), 134–143. https://doi.org/10.1016/j.heares.2004.12.010

Spitzer, M. (2013). Cyfrowa demencja. W jaki sposób pozbawiamy rozumu siebie i swoje dzieci (A. Lipiński, tłum.). Wydawnictwo Dobra Literatura.

Tomasello, M. (2002). Kulturowe źródła ludzkiego poznawania. (M. Rączaszek-Leonardi, tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.

Young, K.S. (2018). Nowoczesne technologie a nasze dzieci: poradnik dla rodziców. Co każdy rodzic powinien wiedzieć na temat korzystania przez dziecko z nowoczesnych technologii (M. Jastrzębski, tłum.). Fundacja Dolce Vita.

Przy porządkowaniu danych, wstępnej redakcji tabel 1–3 oraz opracowaniu bibliografii zgodnie z wytycznymi APA 7 wykorzystano Perplexity. https://www.perplexity.ai/computer/tasks/cf5d464b-4064-4a37-9f2e-3bf34bed71e0

Opublikowane
2026-06-30
Jak cytować
Bieńkowska, K. I. (2026). Stymulowanie rozwoju funkcji słuchowych jako podstawowy obszar profilaktyki logopedycznej prowadzonej w żłobku . Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 21(2(81), 17-31. https://doi.org/10.35765/eetp.2026.2181.01
Numer
Tom 21 Nr 2(81) (2026): Profilaktyka logopedyczna w teorii i praktyce
Dział
Thematic Articles

Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.

2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji: 
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.

Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych: