Edukacja ekonomiczna w powieściach dla dzieci
Abstrakt
Artykuł dotyczy tekstów literackich opisujących zachowania dziecka jako podmiotu ekonomicznego. Jego celem jest przedstawienie i porównanie zachowań ekonomicznych bohaterów trzech powieści dla dzieci Bankructwo małego Dżeka Janusza Korczaka (1924, 1966, 1994) oraz Julek i dziura w budżecie (2017) i Julek i cały ten biznes (2020) Sylwii Wojciechowskiej. Powieści są utrzymane w stylu dyskursu edukacyjnego, co oznacza, że ich fabuła i język są zgodne z konwencjami edukacyjnymi. W analizie tekstowej, odwołując się do wyekscerpowanych fragmentów, zwracamy uwagę na pojęcia ekonomiczne i sposoby ich definiowania, na zachowania protagonistów, eksponujemy również walory poznawcze (edukacja ekonomiczna w XX i w XXI wieku) i dydaktyczne porównywanych powieści. Szczególną uwagę zwracamy na (nie)podmiotowe traktowanie dziecka przez osoby dorosłe. Uważamy, że kompetencje finansowe (np. oszczędzanie, zarabianie, dysponowanie oszczędnościami, plan finansowy) nabywane przez protagonistów mogą być inspiracją do rozmów o podejmowaniu decyzji finansowych lub do rzeczywistego zarządzania pieniędzmi przez dziecko. Naszym zdaniem zbyt małą wagę przywiązuje się do kształcenia ekonomicznego w edukacji małych dzieci. Dlatego rekomendujemy powieści Sylwii Wojciechowskiej do czytania w klasach 1–3 szkoły podstawowej.
Bibliografia
Bank Pekao. (b.d.). Oferta dla dzieci. https://www.pekao.com.pl/oferta-dla-dzieci.html
Beksiak, J. i Papuzińska, J. (2009). Nauki ekonomiczne w powieściach Janusza Korczaka. W: G. Leszczyński, D. Świerczyńska-Jelonek i M. Zając (red.), Ocalone królestwo. Twórczość dla dzieci – perspektywy badawcze – problemy animacji (s. 41–49). Wydawnictwo SBP.
Beksiak, J. i Papuzińska, J. (2014). Nauki ekonomiczne w powieściach Janusza Korczaka. W: J. Papuzińska, Mój bajarz odnowiony. Studia i szkice o literaturze młodzieżowej (wyd. 2, s. 97–104). Wydawnictwo SBP.
Boguszewska, A. (2023). O ilustracji literatury dla dzieci Janusza Korczaka. Konteksty Pedagogiczne, 1, 73–83.
Bortliczek, M. i Raszka, R. (2024). Pojęcia ekonomiczne w literaturze dla dzieci (na podstawie powieści Sylwii Wojciechowskiej). Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 19(4/75), 103–119. https://doi.org/10.35765/eetp.2024.1975.07
Bystrzycka, A. (2014). Janusz Korczak a pieniądze. Forum Pedagogiczne, 2, 27–44.
Gliński, M. (2015, 4 maja). Janusz Korczak – „Bankructwo małego Dżeka”. Culture.pl. https://culture.pl/pl/dzielo/janusz-korczak-bankructwo-malego-dzeka
Karolina. (2018, 15 sierpnia). Julek i dziura w budżecie – Sylwia Wojciechowska. W naszej bajce. https://wnaszejbajce.pl/julek-i-dziura-w-budzecie-sylwia-wojciechowska/
Karolina. (2020, 27 grudnia). Julek i cały ten biznes – Sylwia Wojciechowska – patronat bloga. W naszej bajce. https://wnaszejbajce.pl/julek-i-caly-ten-biznes-sylwia-wojciechowska-patronat-bloga/
Kawecki, Z. (2020). Bankructwo małego Dżeka Janusza Korczaka jako studium przedsiębiorczości. W: T. Rachwał (red.), Kształtowanie kompetencji przedsiębiorczych (s. 108–121). Wydawnictwo FRSE. https://doi.org/10.47050/65591760
Korczak, J. (1924). Bankructwo małego Dżeka. Towarzystwo Wydawnicze w Warszawie. https://polona.pl/item-view/4cd516af-a812-431a-bb13-f10b233fb1e0?page=6&contentId=6ef43969-2c0c-442c-8a8b-b7e639f8362e
Korczak, J. (1966). Bankructwo małego Dżeka. Nasza Księgarnia.
Korczak, J. (1993). Prawo dziecka do szacunku. W: J. Korczak, Dzieła (t. 7). Instytut Badań Literackich.
Korczak, J. (1994). Bankructwo małego Dżeka. W: J. Korczak, Dzieła (t. 9, s. 5–181). Oficyna Wydawnicza Latona.
Korczak, J. (2012). Bankructwo małego Dżeka. Wydawnictwo W.A.B.
Kowalczyk, M.M. (2018). Metarozwój dziecka w środowisku rodzinnym w kontekście wyzwań współczesnego rynku pracy. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 19(12), cz. 2, 411–424. Wydawnictwo SAN. https://piz.san.edu.pl/docs/e-XIX_12_2.pdf
Kozłowska, N. (2025, 3 marca). Finansowanie studiów undergraduate. Education USA. https://educationusa.pl/studia-undergraduate-finansowanie/
Kupisiewicz, M. (2004). Edukacja ekonomiczna dzieci. Z badań nad rozumieniem wartości pieniądza i obliczeniami pieniężnymi. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Kupisiewicz, M., Gruszczyk-Kolczyńska, E. (2009). Wspomaganie dzieci w rozumieniu sensu sytuacji kupna i sprzedaży. Poznawanie gradacji pieniądza i jego wartości nabywczej. Łatwe obliczenia pieniężne, pojęcie długu i konieczności jego spłaty. W: E. Gruszczyk-Kolczyńska (red.), Wspomaganie rozwoju umysłowego oraz edukacja matematyczna dzieci w ostatnim roku wychowania przedszkolnego i w pierwszym roku szkolnej edukacji (s. 419–434). Wydawnictwo Edukacja Polska.
Ługowska, J. (2010). Motyw pieniądza w literacko-pedagogicznym dyskursie Janusza Korczaka. W: P. Kowalski (red.), Monety, banknoty i inne środki wymiany. Pieniądz w dyskursach kultury (s. 129–139). Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Merżan, I. (1987). Aby nie uległo zapomnieniu. Nasza Księgarnia.
Niedziński, B. (2017, 27 marca). Kredyty studenckie: Nowa bańka dojrzewa do pęknięcia. Gazeta Prawna. https://serwisy.gazetaprawna.pl/finanse-osobiste/artykuly/1030469,kredyty-studenckie-w-usa.html
Nocoń, J. (2013). Styl dydaktyczny – styl dyskursu dydaktycznego. W: E. Malinowska, J. Nocoń i U. Żydek-Bednarczuk (red.), Style współczesnej polszczyzny. Przewodnik po stylistyce polskiej (s. 111–139). Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
Noga, B., Noga, M. i Dejnaka, A. (2016). Edukacja ekonomiczna polskiego społeczeństwa. Wydawnictwo CeDeWu.
PKO Bank Polski. (b.d.). Edukacja. https://www.pkobp.pl/klient-indywidualny/szkolne-kasy-oszczednosci/edukacja
Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej. Załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej. (2024). Dz. U. 2024, poz. 996. https://www.gov.pl/attachment/8f758ffb-f2de-4b51-8115-f0f2a7bb5f9c.
Przygody przedsiębiorczego Dżeka (b.d.). O projekcie. https://przedsiebiorczydzek.pl/
Rakoczy, M. (2022). Rzecz, dzielenie się, wywłaszczenie. Alternatywne ekonomie dzieci Korczaka. Kultura Współczesna, 1(117), 38–51. https://doi.org/10.26112/kw.2022.117.04
Rakoczy, M. (2025). Dziecko jako podmiot ekonomiczny? New childhood studies a spółdzielczość dziecięca według Janusza Korczaka. Kultura i Społeczeństwo, 69(1), 81–98. https://doi.org/10.35757/KIS.2025.69.1.5
Santander. (b.d.). Wsparcie w życiu. Edukacja finansowa dzieci. https://www.santander.pl/bank-porad/wsparcie-w-zyciu/edukacja-finansowa-dzieci
Skudrzyk, A. i Warchala, J. (2002), Dyskurs edukacyjny a kompetencja interakcyjna. W: J. Porayski-Pomsta (red.), Czynności tworzenia i rozumienia wypowiedzi (s. 277–284). Dom Wydawniczy „Elipsa”.
VeloBank. (2023, 8 listopada). Edukacja finansowa dziecka. Od czego ją zacząć? (2023). https://www.velobank.pl/przewodnik-finansowy/praktycznie-o-finansach/edukacja-finansowa-dziecka-od-czego-ja-zaczac.html
Wojciechowska, S. (2017). Julek i dziura w budżecie (M. Dzik, ilustr.). Mali Moi.
Wojciechowska, S. (2020). Julek i cały ten biznes (M. Dzik, ilustr.). Mali Moi.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
