Wspieranie dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji w rozwoju psychomotorycznym jako czynnik wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania
Abstrakt
Celem artykułu jest ukazanie znaczenia rozwoju psychomotorycznego oraz oddziaływań pedagogicznych i logopedycznych w kontekście wczesnej profilaktyki trudności w nauce czytania i pisania u dzieci w wieku przedszkolnym z grupy ryzyka dysleksji. Przedmiotem analizy uczyniono zależności między poziomem rozwoju funkcji psychomotorycznych i językowych a gotowością dziecka do podjęcia nauki szkolnej, a także znaczenie wczesnej diagnozy i obserwacji pedagogicznych. Podjęta problematyka wyraża się w pytaniach: jakie symptomy ryzyka dysleksji mogą być identyfikowane na etapie edukacji przedszkolnej oraz w jaki sposób działania nauczycieli i specjalistów mogą wspierać rozwój dziecka i ograniczać trudności edukacyjne? Rozważania koncentrują się wokół trzech obszarów. Pierwszy obejmuje charakterystykę rozwoju psychomotorycznego jako fundamentu nabywania umiejętności szkolnych. Drugi dotyczy symptomów ryzyka dysleksji oraz znaczenia wczesnej diagnozy. Trzeci przedstawia kierunki oddziaływań wspierających rozwój funkcji percepcyjno-motorycznych i językowych. W konkluzji podkreślono, że wczesna identyfikacja trudności oraz zintegrowane działania pedagogiczne i logopedyczne sprzyjają wyrównywaniu ewentualnych deficytów oraz zaakcentowano praktyczny wymiar działań profilaktycznych w edukacji przedszkolnej.
Bibliografia
Bogdanowicz, M. (1999). Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu – dysleksja rozwojowa. W: T. Gałkowski i G. Jastrzębowska (red), Logopedia. Pytania i odpowiedzi (s. 815–859). Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.
Bogdanowicz, M. (2000). Integracja percepcyjno-motoryczna. Teoria – diagnoza – terapia. Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej.
Bogdanowicz, M. (2002). Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Wydawnictwo Harmonia.
Bogdanowicz, M. (2017). Zaburzenia komunikacji pisemnej – autorska propozycja patomechanizmu) dysleksji. W: A. Domagała i U. Mirecka (red.), Zaburzenia komunikacji pisemnej (s. 44–85). Harmonia Universalis.
Brzezińska, A. i Nerło, M. (2003). Ocena ryzyka dysleksji u dzieci w wieku przedszkolnym. Wyniki badań pilotażowych. Forum Oświatowe, 29(2), 49–68.
Chmura, J. (2022). Jak rozpocząć pracę terapeutyczną z małym dzieckiem? Impuls.
Cieszyńska, J. (2001). Nauka czytania krok po kroku. Jak przeciwdziałać dysleksji. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej.
Cieszyńska-Rożek, J. (2013). Metoda Krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci. Z perspektywy fenomenologii, neurobiologii i językoznawstwa. Wydawnictwo Centrum Metody Krakowskiej.
Cieszyńska, J. i Korendo, M. (2023). Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka. Od noworodka do 6. roku życia. Wydawnictwo Edukacyjne.
Cieszyńska-Rożek, J. i Korendo, M. (2017). Jak neurobiologia wyjaśnia trudności w nauce czytania i pisania. W: A. Domagała i U. Mirecka (red.), Zaburzenia komunikacji pisemnej (s. 166–211). Harmonia Universalis.
Drabik, L. (red.), (2021). Słownik języka polskiego PWN. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Gacka, E. (2014). Przedszkole miejscem diagnozy zaburzeń komunikacji językowej dziecka. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 9(33), 139–152). https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/eetp/article/view/240
Górniewicz, E. (2017). Trudności w czytaniu i pisaniu w kontekście różnych paradygmatów badawczych. W: A. Domagała i U. Mirecka (red.), Zaburzenia komunikacji pisemnej (s. 133–165). Harmonia Universalis.
Grabowska, A. i Rymarczyk K. (red.). (2004). Dysleksja. Od badań mózgu do praktyki. Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN.
Gruszczyk-Kolczyńska, E. i Zielińska, E. (2011). Nauczycielska diagnoza gotowości do podjęcia nauki w szkole. Wydawnictwo Bliżej Przedszkola.
Jastrząb, J., (2005). Usprawnianie funkcji percepcyjno-motorycznych dzieci dyslektycznych. Centrum Metodyczne Pomocy Psychologiczno-Pedagogicznej Ministerstwa Edukacji Narodowej.
Klim-Klimaszewska, A. (2015). Praca z dzieckiem ryzyka dysleksji i dysgrafii na zajęciach terapeutycznych w przedszkolu. Wydawnictwo Erica.
Kopik, A. (2007). Sześciolatki w Polsce. Raport 2006. Diagnoza badanych sfer rozwoju. Wydawnictwo TEKST.
Kurowska, B. (2011). Ryzyko dysleksji u dzieci w wieku przedszkolnym. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.
Motyka, M. (2020). Kompetencja językowa a odruchy pierwotne u dziecka w wieku przedszkolnym, Forum Oświatowe, 32(64), 165–179. https://doi.org/10.34862/fo.2020.2.8
Nowak, A., Romanowska-Tołłoczko, A. i Bartusiak, I. (2009). Nieprawidłowości w rozwoju ruchowym dzieci jako wczesne objawy zakłóceń psychomotorycznych. Pedagogy of Physical Culture and Sports, 9, 192–195.
Ochman, A. (2025).Terapia psychomotoryczna jako źródło radości i sposób kształtowania poczucia własnej wartości dzieci ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjny. W: J. Siewiora (red.), Doświadczanie radości i smutku przez młodzież w przestrzeni edukacyjnej (s. 211–230). Wydawnictwo «Scriptum».
Reid, G. i Wearmouth, J. (red.). (2008). Dysleksja. Teoria i praktyka (H. Kostyło i P. Kostyło, tłum.). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (2017). Dz.U. 2017, poz. 1591. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001591
Skałbania, B. i Lewandowska-Kidoń, T. (2022). Terapia pedagogiczna w teorii i działaniu. Wybrane zagadnienia. Impuls.
Skibska, J. (2010). Raport z badań – zaburzenia funkcji podstawowych percepcji wzrokowej i słuchowej, motoryki, lateralizacji oraz orientacji przestrzennej uczniów klas pierwszych. W: A. Stankowski (red), Antropotechnika, kultúrotechnika a socjotechnika v špeciálnej pedagogike (s. 109–133). Wydawnictwo VERBUM.
Snowling, M.J. i Hulme, Ch. (2012). Interventions for children’s language and literacy difficulties. International Journal of Language & Communication Disorders, 47(1), 27–34. https://doi.org/10.1111/j.1460-6984.2011.00081.x
Sochacka, K. (2017). Umiejętność czytania – symptomatologia trudności. W: A. Domagała i U. Mirecka (red.), Zaburzenia komunikacji pisemnej (s. 270–288). Harmonia Universalis.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
