“Why Do We Read, and What Would Happen if Books Suddenly Disappeared?” – Reflections of Younger Pupils From Białystok
Abstract
The article continues research on the reading preferences of younger pupils from Białystok schools. In 2025, I published results concerning children’s forms of contact with books, their favourite literary characters, and their ideas for their own stories. The aim of the present article is to explore children’s reflections on the value of books and their understanding of the importance of reading in everyday life and in a broader socio-cultural context. The guiding research question was: What purposes does reading serve for children, and what meaning do they attribute to it? This refers to their subjective experience – what they think when choosing a book, why they read, and what they gain from the activity on emotional, cognitive, and social levels. The study is grounded in childhood studies, which view the child as an active co-constructor of meaning. The research was conducted within a qualitative paradigm using focus group interviews. 16 focus groups were carried out with 96 pupils aged 9–10 from 8 primary schools. The discussions, held in familiar school settings, focused on two questions: Why do we read? and What would happen if books disappeared? The material was analysed thematically to reconstruct the ways in which children make sense of reading practices. The article consists of theoretical, methodological, and empirical sections. The findings show that children perceive reading primarily as a source of knowledge, inspiration, and entertainment, and less often as emotional support. The conclusions emphasise the importance of incorporating children’s perspectives into educational practice and reading-promotion initiatives, as well as the need for further research into reading motivation in an evolving cultural and technological environment.
References
Adamczykowa, Z. (2004). Literatura dziecięca. Funkcje, kategorie, gatunki. Wydawnictwo WSP TWP.
Arystoteles. (1989). Poetyka (H. Podbielski, tłum.). Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Bachtin, M. (1982). Problemy literatury i estetyki (W. Grajewski, tłum.). Czytelnik.
Baluch, A. (1998). Czyta, nie czyta... o dziecku literackim. Wydawnictwo Edukacyjne.
Baluch, A. (2005). Książka jest światem. O literaturze dla dzieci małych oraz dla dzieci starszych i nastolatków. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas.
Bettelheim, B. (1996). Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach i wartościach baśni (D. Danek, tłum.). Agencja Wydawnicza Jacek Santorski, W.A.B.
Braun, V. i Clarke, V. (2022). Conceptual and design thinking for thematic analysis. Qualitative Psychology, 9(1), 3-26.
Ciechowska, M. (2017). Badania fokusowe. W: M. Ciechowska i M. Szymańska (red.), Wybrane metody jakościowe w badaniach pedagogicznych. Część I (s. 101–165). Wydawnictwo WAM.
Cieszyńska-Rożek, J. (2019, 7 marca). Wpływ wysokich technologii na rozwój dzieci. Centrum Metody Krakowskiej. https://centrummetodykrakowskiej.pl/blog/wplyw-technologii-na-dzieci/
Clark J. (2004). Participatory research with children and young people: Philosophy, Possibilities and Perils. Action Research Expeditions, 4, 1–18.
Dziekońska, J. (2023). Z trzepaka na TikToka – czyli na tropach nowych przestrzeni dzieciństwa. Doniesienie z badań fokusowych. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 18(2/69), 9–17.
Gadamer, H.-G. (2004). Prawda i metoda. Zarys hermeneutyki filozoficznej (B. Baran, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Hagerup, K. i Aisato, L. (2019). O dziewczynce, która chciała ocalić książki (I. Zimnicka, tłum.). Wydawnictwo Czarna Owca.
Hoge, E., Bickham, D. i Cantor, J. (2017). Digital media, anxiety, and depression in children. Pediatrics, 140(Suppl. 2), 76–80. https://doi.org/10.1542/peds.2016-1758G
Horowitz-Kraus, T. i Hutton, J.S. (2018). Brain connectivity in children is increased by the time they spend reading books and decreased by the length of exposure to screen-based media. Acta Paediatrica, 107(4), 685–693. https://doi.org/10.1111/apa.14176
Hutton, J.S., Dudley, J., Horowitz-Kraus, T., DeWitt, T. i Holland, S.K. (2020). Associations between screen-based media use and brain white matter integrity in preschool-aged children. JAMA Pediatrics, 174(1), 1–10. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2019.3869
Iser, W. (1980). Apelatywna struktura tekstów. Nieokreśloność jako warunek oddziaływania prozy literackiej. Pamiętnik Literacki, 71(1), 259–280.
Jarosz, E. (2020). Ewolucja dyskursu o partycypacji społecznej dzieci. Przegląd Krytyczny, 2(1), 21–32.
Józefowicz, A. (2025). What and how does today’s child read? The voices of third-grade pupils from Białystok on their encounters with literature, favorite characters, and creative writing. Podstawy Edukacji, 18, 247–265.
Kvale, S. (2013). Prowadzenie wywiadów (A. Dziuban, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lisek-Michalska, J. (2012). Etyczne aspekty badań fokusowych z udziałem dzieci i młodzieży. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 42, 33–61.
Matras-Mastalerz, W. (2013). Nowe tendencje, zadania i funkcje współczesnej literatury dziecięco-młodzieżowej. W: M. Antczak, A. Brzuska-Kępa i A. Walczak-Niewiadomska (red.), Kultura czytelnicza dzieci i młodzieży początku XXI wieku. Szkice bibliologiczne (s. 117–135). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Nussbaum, M.C. (2008). W trosce o człowieczeństwo. Klasyczna obrona reformy kształcenia ogólnego (A. Męczkowska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Papuzińska, J. (1981). Inicjacje literackie. Problemy pierwszych kontaktów dziecka z książką. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Qvortrup, J., Corsaro, W.A. i Honig, M.-S. (red.). (2009). The Palgrave handbook of childhood studies. Palgrave Macmillan.
Ricoeur, P. (1992). Filozofia osoby (A. Usowicz, tłum.). Wydawnictwo Naukowe Papieskiej Akademii Teologicznej.
Swędrowska, M. (2024, 4 lipca). Książka ma znaczenie! O koncepcji czytania wrażeniowego, Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa. https://nprcz.pl/news/ksiazka-ma-znaczenie-o-koncepcji-czytania-wrazeniowego/
Szuman, S. (1960). Wpływ bajki na psychikę dziecka. W: M. Kwiatkowska i Z.
Topińska (red.), Psychologia dziecka w wieku przedszkolnym. Rozprawy z lat 1930–1939. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
Szymborska, K. (2016). Children studies jako perspektywa metodologiczna. Teksty Drugie, 1, 189–205.
Tokarczuk, O. (2020). Czuły narrator. Wydawnictwo Literackie.
Tokarski, K. i Stawarz, R. (2021). Wpływ nowych technologii przekazu informacji na rozwój mózgu – nowy wspaniały świat. Wszechświat, 122(1–3), 6–18.
Ungeheuer-Gołąb, A. (2001). Rozwój kontaktów małego dziecka z literaturą. Wydawnictwo Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich.
Wojnar, I. (1965). Wychowanie przez sztukę. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
Wygotski, L.S. (1995). Kryzys siódmego roku życia (T. Czub, tłum.). W: A. Brzezińska, T. Czub, G. Lutomski i B. Smykowski (red.), Dziecko w zabawie i świecie języka (s. 45–60). Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Zwiernik, J. (2017). Badania z dziećmi. Dziecięcy obraz szkoły. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 1, 61–74.
Żółtowski, D. (2019). Czytanie emocji i czytanie emocjami w procesie lektury szkolnej. W: W. Heller, M. Kaźmierska i M. Wieczorek (red.), Dlaczego szkoła nie ufa emocjom? Dążenia emocjonalne w szkole i na uczelni (s. 85–94). Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wydział Pedagogiczno-Artystyczny.
Copyright (c) 2026 Elementary Education in Theory and Practice
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License.
- When submitting a text, the author declares that he/she is the Author of the article (hereinafter referred to as the “Work”) and:
- he/she owns the exclusive and unlimited copyright to the Work,
- is entitled to dispose of the copyright to the Work.
Declares that it does not infringe any third party copyrights or legal rights.
Declares that there is no conflict of interest.
2. At the same time, the Author grants the Ignatianum University in Cracowa royalty-free, non-exclusive and territorially unlimited licence to use the Work in the following fields of exploitation:
- recording the Work in a hard copy, as well as on a digital or magnetic medium;
- reproduction of the Work using any technique, without limitation of the number of editions or copies;
- distribution of the Work and its copies on any medium, including marketing, sale, lending, and rental;
- introduction of the Work into a computer memory;
- disseminating the Work in information networks, including in the Internet;
- public performance, exhibition, display, reproduction, broadcasting and re-broadcasting, as well as making the Work available to the public in such a way that everyone can have access to it at a time and place of their own choosing;
- within the scope of dependent rights to the Work, including in particular the right to make necessary changes to the Work resulting from editorial and methodical development, as well as to translate the Work into foreign languages;
The licence is granted from the moment of the transfer of the Work to the Ignatianum University in Cracow. The Ignatianum University in Cracow is entitled to grant further sub-licences to the Work within the scope of the right granted. The licence is time-limited and it is granted for a period of 15 years, starting from the date of its granting.
Authors are permitted and encouraged to publish their text online (e.g. in their institution’s repository or on the institution’s website) before or during the submission process as this may lead to beneficial exchanges, as well as earlier and greater citation of the published text (See The Effect of Open Access). We recommend using any of the following portals of research associations:
- ResearchGate
- SSRN
- Academia.edu
- Selected Works
- Academic Search
