Czuła dydaktyka, czyli autoetnograficzne spojrzenie na edukację seksualną przyszłych nauczycieli
Abstrakt
Artykuł stanowi autoetnograficzną refleksję nad kształceniem przyszłych nauczycieli w zakresie seksualności dziecka. Punktem wyjścia jest doświadczenie autorki jako akademiczki prowadzącej moduł o seksualność w edukacji na Uniwersytecie Łódzkim. Celem artykułu jest zbadanie, jak emocje, przekonania i tabu kulturowe wpływają na gotowość przyszłych nauczycieli do podejmowania rozmów o seksualności dziecka oraz jakie praktyki refleksyjnej dydaktyki wspierają ich w przezwyciężaniu lęku i niepewności. Autorka stawia pytania: (1) Jakie wzorce reakcji studentów ujawniają się w mikrozdarzeniach dydaktycznych? (2) Jak pozycja i emocje wykładowczyni modulują przebieg tych zdarzeń? (3) Które strategie dydaktyczne zwiększają poczucie sprawczości w prowadzeniu rozmów o ciele, relacjach i bezpieczeństwie? Autoetnografia pozwala uchwycić napięcia emocjonalne, społeczne i językowe, które wpływają na sposób kształcenia pedagogów. W tekście podkreślono, że kompetencje nauczyciela nie kończą się na wiedzy, lecz zaczynają od samoświadomości. Dziedziczone wzorce milczenia, wstydu i unikania tematów związanych z seksualnością muszą zostać rozpoznane, zanim staną się częścią ukrytego programu edukacyjnego. Refleksyjna dydaktyka to nie tylko metoda pracy, ale postawa oparta na obecności i gotowości do konfrontacji z tym, co niewygodne, ale konieczne.
Bibliografia
Anderson, L. (2006). Analytic autoethnography. Journal of Contemporary Ethnography, 35(4), 373–395. https://doi.org/10.1177/0891241605280449
Beisert, M. (1991). Seks twojego dziecka. K. Domke.
Beisert, M. (2023). Rozwój seksualny w okresie dzieciństwa. Praktyczna analiza teoretyczna. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Brilleslijper-Kater, S.N. i Baartman, H.E.M. (2000). What do young children know about sex? Research on the sexual knowledge of children between the ages of 2 and 6 years. Child Abuse Review, 9(3), 166–182.
https://doi.org/10.1002/1099-0852(200005/06)9:3%3C166::AID-CAR588%3E3.0.CO;2-3
Britzman, D. (2000.) If the story cannot end: Deferred action, ambivalence, and difficult knowledge. W: R.I. Simon, S. Rosenberg i C. Eppert (red.), Between hope and despair: Pedagogy and the remembrance of historical trauma (s. 27–57). Rowman & Littlefield Publishers.
Cacciatore, R., Öhrmark, L., Kontio, J., Apterd, D., Ingman-Friberg, S., Jokelac, M., Sajaniemi, N., Korkman, J. i Kaltiala, R. (2024). What do 3–6-year-old children in Finland know about sexuality? A child interview study in early education. Sex Education. Sexuality, Society and Learning, 24(3), 291–310. https://doi.org/10.1080/14681811.2023.2188182
Chang, H. (2008). Autoethnography as method. Left Coast Press.
Ellis, C., Adams, T.E. i Bochner, A.P. (2011). Autoethnography: An overview. Forum Qualitative Sozialforschung/Forum: Qualitative Social Research, 12(1). https://doi.org/10.17169/fqs-12.1.1589
Finkelhor, D. (2009). The prevention of childhood sexual abuse. The Future of Children, 19(2), 169–194. https://doi.org/10.1353/foc.0.0035
Freud, Z. (2009). Życie seksualne (R. Reszke, tłum.). Wydawnictwo KR.
Foucault, M. (2000). Historia seksualności (B. Banasiak, T. Komendant i K. Matuszewski, tłum.). Czytelnik.
Goldman, J.D.G. i Grimbeek, P. (2016). What do preservice teachers want to learn about puberty and sexuality education? An Australian perspective. Pastoral Care in Education, 34(4), 189–201. https://doi.org/10.1080/02643944.2016.1204349
Greydanus, D.E., & Omar, H.A. (2014). Adolescence and Human Sexuality. W: J. Merrick, A. Tenenbaum, & H. A. Omar (red.), Adolescence and Sexuality: International Perspectives (s. 9–61). Nova Science Publishers.
Greydanus, D.E., Omar, H.A. i Vu, C.T. (2020, 4 września). Seksualność nastolatków. Psychologia w Praktyce. https://psychologiawpraktyce.pl/artykul/seksualnosc-nastolatkow
Jackson, S. i Scott, S. (2010). Theorizing sexuality. Open University Press.
Kacperczyk, A. (2014). Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat? O metodologicznym statusie autoetnografii. Przegląd Socjologii Jakościowej, 10(3), 32–75.
Kafar, M. (2020). Tropy autoetnograficznej tożsamości? W: A. Kacperczyk i M. Kafar (red.), Autoetnograficzne „zbliżenia” i „oddalenia”. O autoetnografii w Polsce (s. 27–43). Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Kincaid, J.R. (1992). Child-Loving: The erotic child and Victorian culture. Routledge.
Kinsey A. C. (1998). Sexual behavior in the human male. Indiana University Press
Levine, J. (2002). Harmful to minors: The perils of protecting children from sex. University of Minnesota Press.
Ratkowska-Pasikowska, J. (2020). Ekspresja seksualna małego dziecka. Norma kliniczna a przekonania rodziców i nauczycieli. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Ratkowska-Pasikowska, J. i Pasikowski, S. (2013). Przekonania dorosłych na temat seksualności dzieci w wieku przedszkolnym. Dyskusja i badania w kontekście zagadnienia czynników zagrożenia marginalizacją. Problemy Wczesnej Edukacji, 2(21), 73–89.
Roffman, D. (2012). Talk to me first: Everything you need to know to become your kids’ ‘go-to’ person about sex. Da Capo Press.
Schön, D.A. (1984). The reflective practitioner: How professionals think in action. Basic Books.
Weeks, J. (2010). Sexuality (wyd. 3). Routledge.
Zielona-Jenek, M. i Chodecka, A. (2010). Jestem dziewczynką, jestem chłopcem. Rozwój seksualny dziecka. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
