Trudności w badaniach ilościowych z udziałem dzieci żłobkowych – refleksje na podstawie doświadczenia badacza
Abstrakt
Celem artykułu jest analiza trudności napotykanych podczas prowadzenia badań ilościowych w żłobkach z udziałem dzieci poniżej trzeciego roku życia, w kontekście współczesnych koncepcji badań nad dzieciństwem. Problematyka badawcza obejmuje zarówno wyzwania metodologiczne, etyczne, jak i organizacyjne, związane z planowaniem oraz realizacją badań z udziałem najmłodszych dzieci. Problem badawczy artykułu brzmi: jakie specyficzne rodzaje trudności można wyróżnić w procesie naukowego badania pedagogicznego o charakterze ilościowym z udziałem dzieci do lat trzech i jak je przezwyciężać? Artykuł ma charakter metodologiczno-refleksyjny. Zastosowano jakościową refleksyjną analizę doświadczeń badacza oraz krytyczną analizę literatury przedmiotu i dokumentacji badawczej powstałej w toku badań empirycznych prowadzonych w żłobkach. Wywód ma strukturę problemową i obejmuje kolejno: omówienie założeń childhood studies, analizę trudności etycznych, metodologicznych oraz praktycznych, a następnie syntezę wniosków. W wyniku analizy wyłoniono trudności związane m.in. z uzyskiwaniem zgody na udział w badaniu, ograniczeniami standaryzowanych narzędzi badawczych, subiektywizmem ocen oraz czynnikami rodzinnymi i zdrowotnymi zakłócającymi proces badawczy. Wyniki wskazują, że skuteczne prowadzenie badań w tej grupie wiekowej wymaga dostosowania metod do możliwości rozwojowych dzieci oraz ścisłej współpracy z ich opiekunami. Wnioski podkreślają konieczność dalszego rozwijania narzędzi badawczych oraz prowadzenia badań zgodnych z ideą sprawczości dziecka.
Bibliografia
Alderson, P. (2008). Young children’s rights: Exploring beliefs, principles and practice. W: P. Christensen i A. James (red.), Research with children: Perspectives and practices (s. 21–38). Routledge.
Alderson, P. i Morrow, V. (2011). The ethics of research with children and young people: A practical handbook. SAGE Publications.
Babbie, E. (2012).The practice of social research (wyd. 13). Cengage Learning.
Boczkowski, A. (2018). Badania ilościowe i jakościowe w socjologii. Między separacją epistemologiczną a praktyczną komplementarnością. Roczniki Nauk Społecznych, 10(4), 63–80. https://doi.org/10.18290/rns.2018.46.4
Broadhead, P., Brock, A. i Hughes, D. (red.). (2011). Ethics and research with young children: New perspectives. SAGE Publications.
Bunio-Mroczek, P. (2021). Badania skoncentrowane na dzieciach, badania z udziałem dzieci, dzieci jako badacze. Etyczne i metodologiczne aspekty badań prowadzonych w nurcie nowej socjologii dzieci i dzieciństwa. Przegląd Socjologii Jakościowej, 17(4), 6–26. https://doi.org/10.18778/1733-8069.17.4.01
Chrzan-Dętkoś, M. (2024). Krótka skala rozwoju niemowlęcia (KSRN). Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych.
Christensen, P. i Prout, A. (2008). Ethical principles and practice in research with children. W: P. Christensen i A. James (red.), Research with children: Perspectives and practices (s. 61–86). Routledge.
Corsaro, W.A. (2011). The sociology of childhood (wyd. 3). Pine Forge Press.
Coyne, I. i Carter, B. (2018). Being participatory: Researching with children and young people. Springer.
Creswell, J.W. (2013). Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane (J. Gilewicz, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Dockett, S., Perry, B. i Kearney, E. (2013). Promoting children’s informed assent in research participation. International Journal of Qualitative Studies in Education, 26(7), 802–828. https://doi.org/10.1080/09518398.2012.666289
Flewitt, R. (2005). Conducting research with young children: Some ethical considerations. Early Child Development and Care, 175(6), 553–565.
Flewitt, R., Ang, L. i Kucirkova, N. (2015). Research methods for early childhood education. Bloomsbury.
Fombad, C.M. (2005). Protecting children’s rights in social science research in Botswana: Some ethical and legal dilemmas. International Journal of Law, Policy & the Family, 19, 102–120.
Gallacher, L.-A. i Gallagher, M. (2008). Methodological immaturity in childhood research? Thinking through “participatory methods”. Childhood, 15(4), 499–516. https://doi.org/10.1177/0907568208091672
Graham, A., Powell, M.A., Taylor, N., Anderson, D. i Fitzgerald, R. (2013). Ethical research involving children. UNICEF Office of Research – Innocenti.
Greig, A., Taylor, J. i MacKay, T. (2013). Doing research with children: A practical guide. SAGE Publications.
Hammersley, M. (2017). Childhood studies: A sustainable paradigm? Childhood: A Global Journal of Child Research, 24(1), 113–127. https://doi.org/10.1177/0907568216631399
Harrison, P.L., Oakland, T., Otrębski, W., Domagała-Zyśk, E., Sudoł, A. i Wiącek, G. (2019). ABAS3. System oceny zachowań adaptacyjnych. Podręcznik polski. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
Hattangadi, N., Cost, K.T., Charach, A., Crosbie, J., Gonzalez, A., Jenkins, J.M., Korczak, D. J. i Szatmari, P. (2020). Parenting stress during infancy is a risk factor for mental health problems in 3-year-old children. BMC Public Health, 20, art. 1726. https://doi.org/10.1186/s12889-020-09861-5
Kaczan, R., Orylska, A., Kaczmarek, M., Bedyńska, S., Rycielski, P., Sędek, G., Krasowicz-Kupis, G. i Wiejak, K. (2022). Kompleksowa analiza procesów poznawczych. Kwestionariusze do diagnozy dzieci w wieku 3–36 miesięcy KAPP_S_D(R). Instytut Badań Edukacyjnych.
Lansdown, G. (2005). The evolving capacities of the child. UNICEF Office of Research – Innocenti. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000146178
Liamputtong, P. (2007). Childrearing and infant care: A cross-cultural perspective. Nova Science Publishers.
Lisek-Michalska, J. (2012). Etyczne aspekty badań fokusowych z udziałem dzieci i młodzieży. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 42, 33–61. https://doi.org/10.18778/0208-600X.42.03
Lord, C., Rutter, M., DiLavore, P.C., Risi, S., Gotham, K. i Bishop, S. (2012). Autism diagnostic observation schedule – second edition (ADOS2). Polska wersja podręcznika. Wydawnictwo WPS/Pracownia Testów Psychologicznych.
Mac, A. (2013). Trudności w opiece nad małym dzieckiem. W: B. Zboina (red.), Dobrostan, umysł, uroda. Zdrowie i dobrostan (s. 69–89). Wydawnictwo Naukowe Neurocentrum.
Maciejewska-Mroczek, E. i Reimann, M. (2016). Jak zgadzają i nie zgadzają się dzieci. O (nie)równowadze sił i świadomej zgodzie w badaniach z dziećmi. Przegląd Socjologii Jakościowej, 12(4), 42–55. https://doi.org/10.18778/1733-8069.12.4.03
Maciejewska-Mroczek, E. i Reimann, M. (2017). Kodeks dobrych praktyk w badaniach z dziećmi. O potrzebie tworzenia zasad prowadzenia. Miscellanea Anthropologica et Sociologica, 18(3), 11–23.
Matczak, A. (2007). Dziecięca skala rozwoju (DSR). Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Matczak, A. i Radtke, B.M. (2007). Krótka skala rozwoju dziecka (KSRD). Wydawnictwo Psychologiczne.
Mayall, B. (2002). Towards a sociology for childhood: Thinking from children’s lives. Open University Press.
Montreuil, M. i Carnevale, F.A. (2015). A concept analysis of children’s agency within the health literature. Journal of Child Health Care, 20(4), 503–511. https://doi.org/10.1177/1367493515620914
Oswell, D. (2013). The agency of children: From family to global human rights. Cambridge University Press.
Pilch, T., i Bauman, T. (2001). Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Piotrowska, A. (2016). Przegląd narzędzi do badania kontekstu rozwoju dzieci do lat trzech. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 19(4), 115–136.
Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych Bartosz M. Radtke. (2024). Oferta narzędzi diagnostycznych dla dzieci. Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych.
Pracownia Testów Psychologicznych PTP. (2024). Katalog testów psychologicznych i pedagogicznych. Pracownia Testów Psychologicznych PTP.
Prout, A. i James, A. (1990). A new paradigm for the sociology of childhood? Provenance, promise and problems. W: A. James i A. Prout (red.), Constructing and reconstructing childhood (s. 7–33). Falmer Press.
Rubacha, K. (2008). Metodologia badań nad edukacją. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne
Şendil, Ç.Ö. i Sönmez, S. (2023). Ethics in research including young children: Views and experiences of researchers. Elementary Education Online, 19(1), 87–99. https://ilkogretim-online.org/index.php/pub/article/view/6931
Smith, A.B. (2007). Children and young people’s participation rights in education. The International Journal of Children’s Rights, 15(1), 147–164. https://doi.org/10.1163/092755607X181739
Swanson, V. i Hannula, L. (2022). Parenting stress in the early years: A survey of the impact of breastfeeding and social support for women in Finland and the UK. BMC Pregnancy and Childbirth, 22, art. 699. https://doi.org/10.1186/s12884-022-05010-5
Świdrak, E. (2020). Adaptacja dzieci do lat trzech do instytucjonalnych form opieki na przykładzie żłobków lubelskich. Roczniki Pedagogiczne, 3, 67–92.
Świdrak, E.M. (2021). Selected predictors of parents’ anxiety levels when entrusting the care of a child to a nursery. The New Educational Review, 66, 40–52.
Świdrak, E. (2025). Wybrane środowiskowe korelaty adaptacji dzieci do żłobków. Problemy Wczesnej Edukacji, 60(1), 156–168. https://doi.org/10.26881/pwe.2025.60.12
Świętochowski, W. i Dąbrowska, K. (2020). Ilościowa i jakościowa orientacja badawcza w psychologii – perspektywy koegzystencji. Polskie Forum Psychologiczne, 25(3), 316–335. https://doi.org/10.14656/PFP20200304
Telka, L. (2012). Przekształcanie przestrzeni społecznej placówki. Studium społeczno-pedagogiczne na przykładzie żłobków. Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Tisdall, E.K.M., Davis, J.M. i Gallagher, M. (2009). Researching with children and young people: Research design, methods and analysis. SAGE Publications.
UNICEF. (2013). Ethical research involving children. UNICEF Office of Research – Innocenti. https://www.unicef.org/innocenti/media/9181/file/Ethical-Research-Involving-Children-compendium-2013-EN.pdf.pdf
Wechsler, D. (2014). Skala snteligencji Stanford-Binet, 5. wydanie (SB5). Pracownia Testów Psychologicznych.
Wiles, R., Prosser, J., Bagnoli, A., Clark, A., Davies, K., Holland, S. i Renold, E. (2012). Visual ethics: Ethical issues in visual research. National Centre for Research Methods.
Wolska-Długosz, M. i Malarecka, M. (2018). Sytuacja zdrowotno-rozwojowa dzieci do lat 3 wychowujących się w środowisku rodzinnym i żłobkowym. Scientific Bulletin of Chełm: Section of Pedagogy, 2, 65–81.
Ylermi de Vriend, A., Branje, S.J.T., Hale, W.W. i Meeus, W.H.J. (2024). Transition to motherhood: Adverse childhood experiences, and support from partner, family and friends. Maternal and Child Health Journal, 28, 1242–1249.
Zalewska-Królak, A. (2020). Partycypacja dzieci w badaniach społecznych: Wprowadzenie do zagadnienia. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 74, 75–93. https://doi.org/10.18778/0208-600X.74.05
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
