Mapa pól problemowych w badaniach społecznych z udziałem dzieci na podstawie zogniskowanych wywiadów fokusowych
Abstrakt
Artykuł prezentuje wyniki badań tworzących mapy tematów i pól problemowych w badaniach społecznych z udziałem dzieci. W fokusowych wywiadach grupowych (FGI) wzięło udział 15 osób z ośrodków badawczych w Polsce. Problem badawczy to pytanie: Jakich problemów formalnych, dylematów etycznych i metodologicznych doświadczają osoby realizujące badania społeczne z udziałem dzieci? Do analizy danych użyto metody analizy tematycznej oraz techniki mapowania pól problemowych. Stworzono zbiory kodów – tematy i pola problemowe: zakres merytoryczny badań w kontekstach, głos dziecka a obszary problematyczne, wiek dzieci, strategie i rodzaje badań społecznych z udziałem dzieci, problemy natury metodologicznej, etycznej i formalnej oraz potrzeby badaczy. Wyniki analizy: badania z udziałem dzieci stały się w Polsce popularne; osoby je realizujące rzadko korzystają z gotowych kodeksów i dobrych praktyk; większość z problemów natury metodologicznej i etycznej ma charakter dylematu, co zmusza do ciągłego podejmowania trudnych decyzji; osoby realizujące badania z udziałem dzieci powinny posiadać szczególne kompetencje, umiejętności i wiedzę z zakresu prawa, psychologii, pedagogiki, komunikacji interpersonalnej, procedur bezpieczeństwa itd.; istnieje potrzeba szkoleń osób zasiadających w komisjach etyki badań i podejmujących decyzję/oceniających projekty badawcze z udziałem dzieci oraz ujednolicenie praktyk komisji i kryteriów oceny. Rekomendacja raportu: istnieje potrzeba wypracowania standardu badań społecznych z udziałem dzieci w Polsce.
Bibliografia
Barbour, R. (2011). Badania fokusowe (B. Komorowska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Berman, G. (2016). Method guide 2. Ethical considerations for research with children. UNICEF Office of Research – Innocenti.
Bunio-Mroczek, P. (2021). Badania skoncentrowane na dzieciach, badania z udziałem dzieci, dzieci jako badacze. Etyczne i metodologiczne aspekty badań prowadzonych w nurcie nowej socjologii dzieci i dzieciństwa. Przegląd Socjologii Jakościowej, 17(4), 6–26. https://doi.org/10.18778/1733-8069.17.4.01
Debus, M. (1990). Handbook for excellence in focus group research. Academy for Educational Development.
Drabarek, K., Makaruk, K. i Wójcik, S. (2024). Etyczne aspekty badań kwestionariuszowych dotyczących tematów wrażliwych z udziałem dzieci na przykładzie Diagnozy przemocy wobec dzieci w Polsce. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 23(4), 13–44.
Ethical Research Involving Children. (b.d.). Harms and benefits. https://childethics.com/harms-and-benefits/
Gareth, T., Hayfield, N., Clarke, V., Braun, V. (2017). Thematic Analysis. W: Willig, C. i Stainton, R.W. (2017). Tge sage handbook of qualitative research in psychology. SAGE Publication.
Gierczyk, M. i Dobosz, D. (2024). Etyka badań partycypacyjnych z udziałem dzieci – wybrane wyzwania i rozwiązania. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 23(4), 123–147.
Górka-Strzałkowska, A. (2025). Nowy nurt badań z udziałem dzieci – badania partycypacyjne. Etyczne i metodologiczne dylematy. Kultura i Społeczeństwo, 69(1), 29–44. https://doi.org/10.35757/KiS.2025.69.1.2
Greenbaum, T.L. (1998). The handbook for focus group research. SAGE.
Hayes, T.J. i Tatham, C.B. (red.). (1989). Focus group interviews: A reader (wyd. 2). American Marketing Association.
Kitzinger, J. i Barbour, R.S. (1999). Introduction. The challenge and promise of focus groups. W: R.S. Barbeur i J. Kitzinger (red.), Developing focus group research: Politics, theory and practice (s. 1–20). SAGE.
Krueger, R.A. (2002). Designing and conducting focus group interviews. University of Minneasota.
Krueger, R.A. i Casey, M.A. (2000). Focus groups: A practical guide for applied research. (wyd. 3). SAGE.
Maciejewska-Mroczek, E., Radkowska-Walkowicz, M., Reimann, M. i Witeska-Młynarczyk, A. (b.d.). Kodeks dobrych praktyk w badaniach z dziećmi prowadzonych z perspektywy nauk społecznych (w tym interdyscyplinarnych childhood studies, etnografii, antropologii kulturowej, socjologii). childhoods uw. Interdyscyplinarny Zespół Badań nad Dzieciństwem. http://childhoods.uw.edu.pl/kodeks/
Markowska-Manista, U. (2024). Wyzwania i dylematy etyczne w badaniach z udziałem dzieci z doświadczeniem migracji we wrażliwych (kruchych) kontekstach – perspektywa studiów nad dzieciństwem. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 23(4), 45–72.
Michel, M. (2013). Proces socjalizacji „dzieci na ulicy” do gangów i zorganizowanych grup przestępczych w przestrzeniach lokalnych. Komunikat z badań. Resocjalizacja Polska, 5, 127– 149.
Michel, M. (2015). Społeczne usytuowanie pedagoga resocjalizacyjnego w teenowych badaniach jakościowych. Dylematy metodologiczne i etyczne badacza w „trudnym terenie”. Resocjalizacja Polska, 10, 165–179.
Michel, M. (2016). Gry uliczne w wykluczenie społeczne w przestrzeni miejskiej. Perspektywa resocjalizacyjna. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Morgan, D.L. (2011). Focus groups as qualitative research (wyd. 2). SAGE Publications.
Mueller, R.A. (2019). Episodic narrative interview: Capturing stories of experience with a methods fusion. International Journal of Qualitative Methods, 18, 1–11. https://doi.org/10.1177/1609406919866044
Popyk, A. (2024). Etyczne i metodologiczne aspekty badań z udziałem dzieci z doświadczeniem migracyjnym i uchodźczym. Dziecko Krzywdzone. Teoria, badania, praktyka, 23(4), 99–122.
Terry, G., Hayfield N., Clarke V. i Braun V. (2017). Thematic analysis. W: C.Willing i W. Stainton-Rogers (red.), The SAGE Handbook of qualitative research in psychology. SAGE Publications.
UNICEF. (b.d.). Ethical research involving children. UNICEF Office of Research – Innocenti. https://childethics.com/wp-content/uploads/2013/10/ERIC-compendium-approved-digital-web.pdf
Vaughn, S., Schumm, J.S. i Sinagub, J. (1996). Focus group interviews in education and psychology. SAGE Publications.
Zalewska-Królak, A. (2025). Metodologia badań otwarta na dzieci. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
