Profilaktyka logopedyczna w działaniach nauczyciela edukacji przedszkolnej – między zaburzeniami a potencjałem rozwojowym dziecka
Abstrakt
Celem artykułu jest refleksja nad kierunkami rozwoju profilaktyki logopedycznej w przedszkolu. Problem związano z pytaniem dotyczącym roli współczesnego nauczyciela przedszkola w działaniach profilaktyki logopedycznej w praktyce edukacyjnej. Artykuł ma charakter teoretyczno-przeglądowy. W części pierwszej przedmiotem analiz było pojęcie profilaktyki logopedycznej w ujęciu tradycyjnym, naprawczym i nowoczesnym, rozwojowym. Starano się wskazać, który jej status jest najbardziej pożądany w działaniach nauczycieli edukacji i czym jest to podyktowane. Zwrócenie uwagi na osobę nauczyciela edukacji przedszkolnej wynikało z luki interpretacyjnej w tym obszarze, czyli koncentracji na działaniach profilaktyki logopedycznej z udziałem logopedy lub nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej. Odnosząc się do profilaktyki logopedycznej rozumianej jako dawanie szans i możliwości harmonijnego rozwoju dziecka poprzez wspieranie rozwoju jego mowy oraz wzmacnianie kompetencji komunikacyjnych, we wnioskach wskazano budowanie i rozwijanie profilaktyki logopedycznej w przedszkolu w podejściu rozwojowym, stosowanie zróżnicowanych narzędzi oceny rozwoju mowy dziecka dla diagnozy przesiewowej oraz planowania dalszego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu dziecka, ustawicznej pracy nauczycieli nad warsztatem pracy oraz tworzenie kapitału społecznego wsparcia dziecka na bazie współpracy nauczycieli, rodziców i logopedów przedszkolnych.
Bibliografia
Błachnio, K. (1992). Vademecum logopedyczne. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Błachnio, K. (1995). System nowoczesnej profilaktyki logopedycznej. Logopedia, 22, 21–31.
Błachnio, K. (2003). Vademecum logopedyczne. Dla studentów pedagogiki. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Demel, G. (1979). Wady wymowy. Profilaktyka i korekcja. Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.
Demel, G. (1983). Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Demel, G. (1987). Elementy logopedii. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Dittfeld, B. (2004). Spróbujmy mówić razem. Program profilaktyki logopedycznej (dla przedszkoli, klas kształcenia zintegrowanego i integracyjnego). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Dittfeld, B. (2009). Profilaktyka logopedyczna. Wychowanie w Przedszkolu, 5, 54–56.
Emiluta-Rozya, D., Mierzejewska, H. i Atys, P. (2004). Badania przesiewowe do wykrywania zaburzeń rozwoju mowy u dzieci dwu-, cztero- i sześcioletnich. Akademia Pedagogiki Specjalnej.
Grzesiak-Witek, D. i Pająk, K. (2025). Oddziaływania profilaktyczne w okresie kształtowania się mowy przedszkolaków. Raport z badań. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 20(77), 75–90.
Heszen-Niejodek, I. i Sęk, H. (2020). Psychologia zdrowia. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Hubley, J., Copeman, J. i Woodak, J. (2025). Promocja zdrowia (M. Żuchowski i B. Woynarowska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kielar-Turska, M. (2015). Testy sprawności językowych i komunikacyjnych w diagnozie logopedycznej. W: S. Milewski i K. Kaczorowska-Bray (red.), Metodologia badań logopedycznych z perspektywy teorii i praktyki (s. 213–227). Harmonia Universalis.
Klus-Stańska, D. (2018). Paradygmaty dydaktyki. Myśleć teorią o praktyce. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Krajna, E. (2013). 100-wyrazowy test artykulacyjny. Wydawnictwo Komlogo.
Krajna, E. i Bryndal M. (1999). 100-wyrazowy test artykulacyjny. Analiza słuchowa i próba normalizacji testu. Audiofonologia, 14, 138–174.
Kupisiewicz, M. (2014). Słownik pedagogiki specjalnej. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Maćko, N. (2021). Przesiewowe badania logopedyczne w przedszkolu i szkole. W: A. Domagała i U. Mirecka (red.), Logopedia przedszkolna i wczesnoszkolna. Diagnozowanie i terapia zaburzeń mowy (t. 2, s. 59–75). Harmonia Universalis.
Majchrzyk-Mikuła, J. i Grabarczyk, B. (2019). Profilaktyka logopedyczna w praktyce nauczyciela edukacji wczesnoszkolnej. Roczniki Pedagogiczne, 11(47), 105–117.
Majewska-Tworek, A. (2001). Rozwój sprawności artykulacyjnej dziecka w wieku przedszkolnym. Dialogowy test artykulacji. Podręcznik. Wydawnictwo Fundacji „Orator”.
Mateusiak, I. i Gwozdecka-Wolniaszek, E. (2013). O zachowaniach zdrowotnych przez pryzmat współczesności. W: M. Górnik-Durose (red.), Kultura współczesna a zdrowie. Aspekty psychologiczne (s. 155–184). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Minczakiewicz, E. (2001). Profilaktyka logopedyczna w aspekcie zdrowia psychicznego i potrzeb społecznych człowieka. Lider, 5, 3–6.
Mrazek, P.J. i Haggerty, R.J. (1994). Reducing the risk for mental disorders: Frontiers for preventive intervention research. National Academies Press.
Okoń, W. (2001). Nowy słownik pedagogiczny. Wydawnictwo Akademickie Żak.
Ostaszewski, K. (2025). Edukacja zdrowotna w profilaktyce chorób i zachowań ryzykownych dla zdrowia. W: B. Woynarowska (red.), Edukacja zdrowotna. Podstawy teoretyczne, metodyka, praktyka (s. 112–119). Wydawnictwo Naukowe PWN.
Rocławski, B. (1993). Przedmowa. W: B. Rocławski (red.), Opieka logopedyczna od poczęcia (s. 3–4). Uniwersytet Gdański.
Sachajska, E. (1992). Uczymy poprawnej wymowy. Metodyka postępowania ortofonicznego z dziećmi w wieku przedszkolnym. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Skorek, E. (2023). Profilaktyka w logopedii. Wybrane zagadnienia. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Stecko, E. (2002). Zaburzenia mowy u dzieci. Wczesne rozpoznawanie i postępowanie logopedyczne. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Styczek, I. (1981). Logopedia. Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Szymańska, J. (2012). Programy profilaktyczne. Podstawy profesjonalnej psychoprofilaktyki. Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Węsierska, K. (2007). Profilaktyka logopedyczna w edukacji przedszkolnej – rola nauczyciela. Wychowanie na co Dzień, 6, 8–11.
Węsierska, K. (2012). Profilaktyka w ujęciu systemowym. W: K. Węsierska (red.), Profilaktyka logopedyczna w praktyce edukacyjnej (t. 1, s. 25–47). Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Węsierska, K. (2013). Opieka logopedyczna w przedszkolu. Profilaktyka – diagnoza – terapia. Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit”.
Węsierska, K., Michalak-Widera, A. (2012). Test do badań przesiewowych dla dzieci. Studio Wydawnicze Unikat.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
