ADHD a zaburzenia komunikacji – standardy wczesnej diagnostyki, profilaktyki i interwencji logopedycznej
Abstrakt
Artykuł ma na celu syntetyczne przedstawienie mechanizmów neurobiologicznych zaburzeń komunikacji u dzieci z ADHD oraz określenie standardów wczesnej diagnostyki, profilaktyki i interwencji logopedycznej. Problematyka artykułu koncentruje się na zależnościach między funkcjonowaniem poznawczym i językowo-komunikacyjnym dzieci z ADHD oraz na roli logopedy w interdyscyplinarnym procesie diagnostyczno-terapeutycznym. Kwestia wspomnianych zależności wywiedziona została na podstawie przeglądu wybranych współczesnych badań na temat ADHD, natomiast wyeksponowanie roli logopedy w procesie diagnozy i terapii, ale też profilaktyki, stanowi główny postulat i implikację praktyczną tego artykułu. Wywód obejmuje kolejno: charakterystykę neurobiologicznych podstaw ADHD, opis profilu językowo-komunikacyjnego dzieci z tym zaburzeniem, założenia wczesnej diagnostyki logopedycznej oraz kierunki profilaktyki i interwencji terapeutycznej.
W artykule podkreślono, że trudności komunikacyjne w ADHD mają najczęściej charakter wtórny i są związane z deficytami funkcji wykonawczych, uwagi i pamięci operacyjnej. Wskazano także na częste współwystępowanie tego zaburzenia z innymi trudnościami rozwojowymi. Konkluzje uwypuklają konieczność wczesnej, wieloaspektowej diagnozy komunikacji, systematycznych działań profilaktycznych oraz funkcjonalnie ukierunkowanej terapii. Rekomenduje się ścisłą współpracę interdyscyplinarną oraz włączenie logopedy jako kluczowego specjalisty w proces wspierania rozwoju komunikacyjnego dzieci z ADHD.
Bibliografia
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (wyd. 5). American Psychiatric Publishing.
Arnsten, A.F.T. (2009). The emerging neurobiology of attention deficit hyperactivity disorder: The key role of the prefrontal association cortex. Journal of Pediatrics, 154, I–S43.
Baumeister, A.A., Henderson, K., Pow, J.L. i Advokat, C. (2012). The early history of the neuroscience of attention-deficit/hyperactivity disorder. Journal of the History of the Neurosciences, 21, 263–279.
Biederman, J. i Faraone, S.V. (2005). Attention-deficit hyperactivity disorder. The Lancet, 366, 237–248.
Bignell, S. i Cain, K. (2007). Pragmatic aspects of communication and language comprehension in groups of children differentiated by teacher ratings of inattention and hyperactivity. British Journal of Developmental Psychology, 25(4), 499–512.
Borkowska, A. (2008). Procesy uwagi i hamowania reakcji u dzieci z ADHD z perspektywy rozwojowej neuropsychologii klinicznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Carruthers, S., Pickles, A., Slonims, V., Howlin, P. i Charman, T. (2022). A profile of pragmatic language impairments in children with ADHD: A systematic review. Development and Psychopathology, 34(2), 739–755.
Christiansen, H., Hirsch, O., König, A., Steinmayr-Genslein, R., Ratz, C., Brunner, M., i Utz, E. (2015). Prevention of ADHD related problems: A universal preschool program. Health Education, 115(3–4), 285–300.
Feldman, H.M. i Reiff, M.I. (2014). Attention deficit-hyperactivity disorder in children and adolescents. New England Journal of Medicine, 370, 838–846.
Froehlich, T.E., Lanphear, B.P., Auinger, P., Hornung R., Epstein, J.N., Braun, J. i Kahnet R.S. (2009). Association of tobacco and lead exposures with attention-deficit/hyperactivity disorder. Pediatrics, 124(6), 1054–1063.
Galera, C., Heude, B., Forhan, A., Bernard, J. Y., Peyre, H., Van der Waerden, J., Pryor, L., Bouvard, M.-P., Melchior, M., Lioret, S., i de Lauzon-Guillain, B. (2018). Prenatal diet and children’s trajectories of hyperactivity-inattention and conduct problems from 3 to 8 years: The EDEN mother–child cohort. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 59(9), 1003–1011.
Jóźwiak, J. (2025). 107 mitów o ADHD. Czyli jak mierzyć się z niewiedzą. Wydawnictwo Wiedza Współczesna.
Lange, K.W., Reichl, S., Lange, K.M., Tucha, L. i Tucha, O. (2010). The history of attention deficit hyperactivity disorder. Attention Deficit and Hyperactivity Disorders, 2, 241–255.
Martinez-Badía, J. i Martinez-Raga, J. (2015). Who says this is a modern disorder? The early history of attention deficit hyperactivity disorder. World Journal of Psychiatry, 5(4), 379–386.
Pisecco, S., Barker, D.B., Silva, P.A. i Brooke, M. (2001). Boys with reading disabilities and/or ADHD: Distinction in early childhood. Journal of Learning Disabilities, 34(2), 98–107.
Przybyla, O. (2012). Giełkot w zespole nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Logopedia, 41, 25–37.
Quintero, J., Martin, M., Alcindor, P. i Pérez-Templado, J. (2016). Prevention in attention deficit hyperactivity disorder. Revista de Neurología, 62(1), 93–97.
Redmond, S.M. (2016). Language impairment in the attention-deficit/hyperactivity disorder context. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 59(1), 133–142.
Rutkowska, J. (2019). Rola logopedy w procesie diagnostycznym zaburzeń przetwarzania słuchowego. Biuletyn Logopedyczny, 33, 94–101.
Sciberras, E., Mueller, K.L., Efron, D., Bisset, M., Anderson, V., Schilpzand, E.J. i Nicholson, J.M. (2014). Language problems in children with attention-deficit/hyperactivity disorder: A systematic review. Pediatrics, 133(5), 793–800.
Sharkey, L. i Fitzgerald, M. (2007). The history of attention deficit hyperactivity disorder. W: M. Fitzgerald (red.), Handbook of attention deficit hyperactivity disorder (s. 3–11). John Wiley & Sons.
Staikova, E., Gomes, H., Tartter, V., McCabe, A. i Halperin, J.M. (2013). Pragmatic deficits and language impairment in children with ADHD. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 54(5), 524–532.
Szabelska, E. (2020). Narracja i renarracja u dzieci z ADHD w wieku szkolnym. Logopedia, 49(2), 85–102.
Szabelska, E. (2022). Charakterystyka zaburzeń językowych w ADHD. Logopedia, 51(1), 27–41.
Szabelska, E. (2023). Kompetencja językowa dzieci z ADHD. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Tannock, R. i Schachar, R. (1996). Executive dysfunction as an underlying mechanism of behavior and language problems in attention deficit hyperactivity disorder. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 37(8), 981–992.
Willcutt, E.G. (2012). The prevalence of DSM-IV attention-deficit/hyperactivity disorder: A meta-analytic review. Neurotherapeutics, 9, 490–499.
Wojnarska, A. (2021). Kompetencje komunikacyjne osób z ADHD – przegląd literatury. Niepełnosprawność. Dyskursy pedagogiki specjalnej, 42, 11–25.
Wysocka, A. i Lipowska, M. (2010). Genetyczne podłoże współwystępowania ADHD i dysleksji rozwojowej. Psychiatria i Psychologia Kliniczna, 10(3), 189–194.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
