Percepcja słuchowa i profilaktyka zaburzeń słuchu u dzieci

DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2026.2181.06
Słowa kluczowe: percepcja słuchowa, funkcje słuchowe, profilaktyka logopedyczna, zaburzenia słuchu, dzieci

Abstrakt

Celem artykułu jest wyjaśnienie, czym jest percepcja słuchowa oraz podkreślenie jej znaczenia dla profilaktyki zaburzeń słuchu u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Na podstawie przeglądu piśmiennictwa naukowego omówiono budowę i funkcjonowanie narządu słuchu oraz zdefiniowano pojęcie percepcji słuchowej, rozumianej jako kompleksowy proces polegający na detekcji, analizie oraz interpretacji sygnałów dźwiękowych. Zaakcentowano znaczenie percepcji mowy w procesie słyszenia oraz rozwoju funkcji słuchowych w ontogenezie człowieka. Scharakteryzowano także objawy obwodowych oraz ośrodkowych zaburzeń słuchu. Stan percepcji słuchowej ma kluczowe znaczenie dla rozwoju dziecka, w tym dla rozwoju komunikacji językowej. W konsekwencji w znacznej mierze determinuje przebieg procesu edukacji, a także funkcjonowanie dziecka jako ucznia. W nakreślonej wyżej perspektywie teoretycznej ukazano rolę profilaktyki zaburzeń słuchu i opracowano zalecenia z tego zakresu. Podkreślono konieczność kształtowania właściwych zachowań prozdrowotnych uczniów, kształcenia kadry pedagogicznej, wdrożenia profilaktycznych oddziaływań logopedycznych (profilaktyka pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowa). Opracowanie ma wymiar edukacyjny, ale również praktyczny i skierowane jest do nauczycieli, logopedów oraz pedagogów specjalnych.

Biogramy autorów

Dorota Lipiec, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, Polska
DOROTA LIPIEC (dlipiec@aps.edu.pl), doktor nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki, pedagog specjalny, logopeda, neurologopeda, glottodydaktyk. Zatrudniona na stanowisku adiunkta w Zakładzie Logopedii i Lingwistyki Edukacyjnej Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie oraz na stanowisku nauczyciela-logopedy w przedszkolu publicznym w Warszawie. Główne zainteresowania naukowe: artykulacja – norma i patologia (dyslalia o różnej etiologii); profilaktyka logopedyczna; porozumiewanie się osób po laryngektomii całkowitej. Autorka lub współautorka badań i publikacji naukowych, m. in. Zrozumieć dziecko z ryzykiem dysleksji. Trudności w nauce czytania i pisania (2022), Faza ustna połykania u dzieci w wieku przedszkolnym – perspektywa logopedyczna (2021), Logopedyczne procedury oceny fazy ustnej połykania (2024).
Agnieszka Jedlińska, Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie, Polska

Agnieszka Jedlińska (ajedlinska@aps.edu.pl), doktor nauk humanistycznych w zakresie pedagogiki, pedagog specjalny, logopeda, surdopedagog, protetyk słuchu. Zatrudniona na stanowisku adiunkta w Zakładzie Logopedii i Lingwistyki Edukacyjnej Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie oraz na stanowisku pedagoga specjalnego w szkole publicznej w Warszawie. Główne zainteresowania naukowe: surdologopedia, profilaktyka logopedyczna, dysleksja rozwojowa. Autorka lub współautorka badań i publikacji naukowych, m. in. Moc rozmowy: o słuchu seniorów w dobie cyfryzacji (2021), Zrozumieć dziecko z ryzykiem dysleksji. Trudności w nauce czytania i pisania (2022), Środowisko dziecka a uwarunkowania rozwoju i zaburzeń mowy (2024).

Bibliografia

Aygün, R. Gökçe, B., Özdamar, O.I. i Acar, G.Ö. (2024). Investigation of the effect of pediatric serous otitis media on music perception and auditory processing. Indian Journal of Otology, 30(4), 267–271. https://doi.org/10.4103/indianjotol.indianjotol_85_24

Bernard, M.W., Koohi, N. i Bamiou, D.E. (2025). Auditory processing disorder: an online survey of hearing healthcare professionals’ knowledge and practices. International Journal of Audiology, 64(2), 121–130. https://doi.org/10.1080/14992027.2024.2321155

Bociuk, W.W. (2022). Przewlekłe zapalenie ucha środkowego a funkcje słuchowe u dzieci w wieku szkolnym. Nowa Audiofonologia, 11(1), 45–57. https://doi.org/10.17431/11.1.4

British Society of Audiology. (2011). Position statement auditory processing disorder (APD). https://www.thebsa.org.uk/wp-content/uploads/2023/10/OD104-39-Position-Statement-APD-2011-1.pdf

Czajka, N., Skarżyński, P.H. i Skarżyński, H. (2021). Trudności dotyczące ośrodkowych zaburzeń przetwarzania słuchowego z perspektywy lekarzy, instytucji orzekających i pacjentów. Nowa Audiofonologia, 10(1), 53–57. https://doi.org/10.17431/10.1.6

Domagała, A. i Mirecka, U. (2001). Słuch fonemowy. Odkrywanie elementarnych jednostek systemu językowego. Logopedia, 29, 53–70.

Dominowska, J.K., Cybulski, M. i Krajewska-Kułak, E. (2016). Profilaktyka niedosłuchu u dzieci do 7. roku życia. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 12(4), 384–393. https://doi.org/10.15557/PiMR.2016.0038

Emiluta-Rozya, D. (2024). Całościowe badanie logopedyczne z materiałem obrazkowym. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Gáborján, A. Koscsó, G., Garai, R., Tamás, L., Vicsi, K. i Hacki, T. (2025). Prevention of noise-induced hearing loss in children – evidence-informed recommendations for safe listening at events. International Journal of Audiology, 64(10), 1017–1026. https://doi.org/10.1080/14992027.2025.2467789

Gos, E., Ludwikowski, M., Skarżyński, P. i Skarżyński, H. (2017). Elementy profilaktyki i edukacji zdrowotnej w badaniach przesiewowych słuchu dzieci w wieku szkolnym. Nowa Audiofonologia, 6(3), 19–25. https://doi.org/10.17431/906251

Gruba, J. (2012). Ocena słuchu fonemowego u dzieci w wieku przedszkolnym. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Hoit, J.D., Weismer, G., Story, B.H. i Lester-Smith, R.A. (2025). Foundations of speech and hearing: Anatomy and physiology. Plural Publishing.

Jauer-Niworowska, O. i Emiluta-Rozya, D. (2021). Logopedyczne i psychologiczne aspekty diagnozowania zaburzeń mowy. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Jedlińska, A., Lipiec, D. i Maliszewska-Barej, K. (2022). Zrozumieć dziecko z ryzykiem dysleksji. Trudności w nauce czytania i pisania. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Kurkowski, Z.M. (2013). Audiogenne uwarunkowania zaburzeń komunikacji językowej. Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Kurkowski, Z. i Kruczyńska, A. (2019). Rozwój funkcji słuchowych. W: S. Milewski i E. Czaplewska (red.), Surdologopedia teoria i praktyka (s. 74–85). Harmonia Universalis.

Lachowska, M. (2012). Diagnostyka różnicowa zaburzeń słyszenia. Neurologia po Dyplomie, 7(6), 47–53.

Łuria, A.R. (1976). Podstawy neuropsychologii (tłum. D. Kądzielawa). Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.

Majak, J., Senderski, A., Wiskirska-Woźnica B. i Śliwińska-Kowalska, M. (2023). Diagnostyka i postępowanie w zaburzeniach przetwarzania słuchowego u dzieci. Polish Otorhinolaryngology Review, 12(2), 9–19. https://doi.org/10.5604/01.3001.0053.7127

Moore, D.R., Hartley, D.E. i Hogan, S. (2003). Effects of otitis media with effusion (OME) on central auditory function. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 67(1), 63–7. https://doi.org/10.1016/j.ijporl.2003.08.015

Mueller-Malesińska, M., i Skarżyński, H. (2012). Klasyfikacja zaburzeń słuchu. W: S. Grabias i M. Kurkowski (red.), Logopedia – teoria zaburzeń mowy (s. 91–116). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Narożny, W. (2005). Anatomia narządu słuchu. W: M. Śliwińska-Kowalska (red.), Audiologia kliniczna (s. 1–8). Oficyna Wydawnicza Mediton.

Peterek, M. (2024). Neurobiologiczne podłoże stymulacji rozwoju funkcji językowych dziecka za pomocą frazy melodycznej. Studia Logopaedica, 8, 91–97. https://doi.org/10.24917/20837283.8.8

Polewczyk, I. (2012). Diagnozowanie i stymulowanie rozwoju percepcji słuchowej u dzieci w wieku przedszkolnym. Wydawnictwo Akademickie Żak.

PWN. (b.d.). Zaburzenie. W: Słownik języka polskiego PWN. Pobrano 18.12.2025 r. z: https://sjp.pwn.pl/slowniki/zaburzenie.html

Rocławski, B. (1994). Słuch fonemowy i fonetyczny. Teoria i praktyka. Glottispol.

Scharine, A.A., Cave, K.D. i Letowski, T.R. (2009). Auditory perception and cognitive performance. W: C.E. Rash, M.B. Russo, T.R. Letowski i E.T. Schmeisser (red.), Helmet-mounted displays: Sensation, perception and cognition issues (s. 391–490). U.S. Army Aeromedical Research Laboratory. https://doi.org/10.13140/2.1.3160.1925

Skarżyński, P.H., Świerniak, W., Karpowicz, M., Zdanowicz, R., Czajka, N. i Skarżyński, H. (2021). Program badań przesiewowych słuchu w szkołach podstawowych z terenów wiejskich. Nowa Audiofonologia, 10(1), 19-25. https://doi.org/10.17431/10.1.2

Szuchnik, J. i Skarżyński, H. (2004). Uczeń – zmysły i komunikacja. Stowarzyszenie Przyjaciół Osób Niesłyszących i Niedosłyszących „Człowiek–Człowiekowi”.

WHO. (b.d.). ICD-11. International Classification of Diseases 11th Revision. https://icd.who.int/en/

Opublikowane
2026-06-30
Jak cytować
Lipiec, D., & Jedlińska, A. (2026). Percepcja słuchowa i profilaktyka zaburzeń słuchu u dzieci . Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 21(2(81), 83-95. https://doi.org/10.35765/eetp.2026.2181.06
Numer
Tom 21 Nr 2(81) (2026): Profilaktyka logopedyczna w teorii i praktyce
Dział
Thematic Articles

Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.

2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji: 
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.

Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych: