Recepcja pedagogiki froeblowskiej wczoraj i dziś w Polsce i na świecie
Abstrakt
Fryderyk Froebel jest uznawany za twórcę współczesnego przedszkola. Mimo jego bezsprzecznych zasług w upowszechnieniu wśród decydentów oświatowych i społeczeństwa przekonania o potrzebie zakładania placówek wychowania przedszkolnego recepcja jego poglądów ma burzliwą historię. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie stanu badań nad dorobkiem Fryderyka Froebla w kraju i za granicą. Zastosowano metodę analizy historyczno-pedagogicznej oraz krytyczny przegląd literatury przedmiotu, obejmujący opracowania naukowe i przykłady współczesnych inicjatyw edukacyjnych w Polsce i za granicą.
Na wstępie przedstawiono historię wczesnej recepcji freblizmu na ziemiach polskich w czasach zaborów oraz w okresie międzywojennym, następnie dokonano przeglądu najnowszych badań i inicjatyw propagujących freblizm w Polsce i za granicą. Analiza wykazała, że recepcja pedagogiki Froebla miała charakter dynamiczny i podlegała wpływom uwarunkowań społecznych, politycznych i kulturowych. Po okresie marginalizacji w Polsce w czasach PRL nastąpił wyraźny wzrost zainteresowania jego dorobkiem, czego przejawem są badania naukowe, programy edukacyjne, działalność stowarzyszeń oraz praktyka pedagogiczna. Wnioski wskazują, że pedagogika froeblowska pozostaje aktualnym źródłem inspiracji dla edukacji przedszkolnej, szczególnie w zakresie zabawy, aktywności własnej dziecka, kreatywności i podmiotowego podejścia do procesu wychowania.
Bibliografia
Bednarz-Grzybek, R. (2011). Zabawa a wychowanie dziecka w rodzinie na łamach wybranych czasopism warszawskich przełomu XIX i XX wieku. Wychowanie w Rodzinie, 2, 53–80.
Bęczalski, E. (1868). Ogródki wychowawcze Fröbla. Szkoła, 265–268.
Bilewicz-Kuźnia, B. (2014). Dar zabawy. Program wychowania przedszkolnego. Wydawnictwo Frebel.pl.
Bilewicz-Kuźnia, B. (2017a). The experimental approches and creative mindset of children in heuristic play. Agathos, 2, 197–212.
Bilewicz-Kuźnia, B. (2017b). Renesans poglądów pedagogicznych Friedricha Froebla w wychowaniu przedszkolnym XXI wieku – badania w działaniu. In M. Nawrot-Borowska & D. Zając (Eds.), Dziecko i dzieciństwo. Wybrane konteksty badań (pp. 227–244). Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.
Bilewicz-Kuźnia, B. (2018). Zabawa życiem dziecka – aplikacja teorii Froebla do praktyki przedszkolnej XXI wieku. Forum Pedagogiczne, 2, 48–49.
Bołdyrew, A., & Nawrot-Borowska, M. (2022). Nowoczesność a dziecko – dziecko w nowoczesności. Recepcja nowego podejścia do dzieciństwa w teorii i praktyce wychowawczej w Królestwie Polskim na początku XX w. Colloquium, 14(4), 23–38. http://doi.org/10.34813/31coll2022
Bołdyrew, A., Kacprzak, M.M., & Nawrot-Borowska, M. (Eds.). (2024). Edukacja, oświata, opieka i wychowanie w procesie modernizacji społecznej w Królestwie Polskim i na Kresach w zaborze rosyjskim. Wybór publicystki społecznej z lat 1905–1918. T. 1: 1905–1914. Wydawnictwo IHiSM.
Bruce, T. (2011). Learning through play for babies, toddlers and young children. Hodder Education Hachette UK Company.
Bruce, T. (Ed.). (2012). Early childhood practice. Froebel today. SAGE.
D.K. [Irena Wanda Kosmowska]. (1913). Z Towarzystwa wychowania przedszkolnego, Bluszcz, 14, 147.
Feliniak, A. (2010). Popularisation of Froebelian approach to kindergarten education in „Wychowanie Przedszkolne” (1925–1939). Przegląd Historyczno-Oświatowy, 1–2, 110–129. https://doi.org/10.17460/PHO_2020.1_2.07
Froebel, F. (2003). Pedagogic of Kindergarten. Ideas concerning the play and playthings of the child, (J. Jarvis, Trans.). University of the Pacific. (Original work published 1899)
Hargreaves, D.J., Robson S., Greenfield, S., & Fumoto, H. (2014). Ownership and autonomy in early learning: The Froebel Research Fellowship project, 2002–2015. Journal of Early Childhood Research, 12(3), 308-321. https://doi.org/10.1177/1476718X14536718
Jakubiak, K. (2015). Początki polskiej pedagogiki przedszkolnej. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 10(38/4), 109–118. https://czasopisma.ignatianum.edu.pl/eetp/article/view/120
Kalinowska-Witek, B. (2019). Wychowanie dzieci w wieku przedszkolnym w poglądach pedagogów i publicystów wybranych czasopism Królestwa Polskiego z II połowy XIX i początków XX wieku. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 14(53), 15–26. https://doi.org/10.35765/eetp.2019.1453.01
Kustosz, S. (2014). Rymuję i buduję. Rymowanki i wiersze do darów. Froebel pl.
Kustosz, S. (2019). Dar kreatywności – wykorzystanie pedagogiki F. Froebla w edukacji małego dziecka. Prima Educatione, 131–139.
Leżańska, W. (2020). Geneza i rozwój pedagogiki przedszkolnej w Polsce do roku 1939. Przegląd Historyczno-Oświatowy, 63(1–2), 41–60. https://doi.org/10.17460/PHO_2020.1_2.03
Liebschner, J. (2006). A child’s work. Freedom and guidance in Froebel’s education theory and practice. The Lutterworth Press.
Loyola Opiela, M. (2014). Wkład kobiet w rozwój teorii i praktyki wczesnej edukacji w Polsce XIX i XX wieku. Pedagogia Christiana, 2/34, 101–119.
Łapot, M. (2016). Placówki wychowania przedszkolnego we Lwowie do roku 1939. Przegląd Historyczno-Oświatowy, 1–2, 63–87. https://doi.org/10.17460/2016.1_2.04
Małek, K. (2016). Teatrzyki. Wielka księga inspiracji. Propozycje animacji teatralnych i zabaw w oparciu o pedagogikę F. Froebla. Froebel.pl
Mazur, M.M., & Jacewicz A. (2021). Nieprzemijające wartości koncepcji Friedricha Froebla. Zagadnienia Społeczne, 1, 20–50.
Miaskowski, S. (1868). Kwestya ogrodów froeblowskich u nas. Bluszcz, 17, 101–102.
Michalski, G. (2016). Propagowanie pedagogiki Froebla w warszawskim piśmiennictwie periodycznym drugiej połowy XIX i początków XX wieku. W: H. Markiewiczowa & I. Czarnecka (Eds.). Szkolnictwo, opieka i wychowanie w Królestwie Polskim od jego ustanowienia do odzyskania niepodległości 1815–1918. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Moraczewska, B. (2015). Prekursorka instytucjonalnego wychowania małych dzieci w Polsce – Maria Weryho-Radziwiłłowiczowa (1858–1944). Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość, 12, 215–231.
Pernal, K. (2017). Zabawa heurystyczna sposobem na wspieranie dziecięcego badania i odkrywania. Wychowanie w Przedszkolu, 9(31), 35–40.
Polskie Towarzystwo Pedagogiczne. (1920). Podręcznik dla ochroniarek (1920). Polskie Towarzystwo Pedagogiczne.
Read, J. (2013). Bringing Froebel into London’s infant schools: The reforming practice of two head teachers, Elizabeth Shaw and Frances Roe, from the 1890s to the 1930s. History of Education, 42(6), 745–764. https://doi.org/doi: 10.1080/0046760X.2013.820847
Roszak, M. (2018). Friedrich Froebel’s pedagogical concept within Polish pre-school education – the revival of 19th century thought in modern institutional upbringing of children. Society Register, 2(2), 149–162. https://doi.org/10.14746/sr.2018.2.2.08
Sandler B. (1959). System Froebla w Galicji. Rozprawy z Dziejów Oświaty, 2, 199–223.
Stepulak, M.Z., & Sitarczyk M. (Eds.). (2017). Pedagogika Froebla – wyzwaniem dla nauczycieli, szansą dla dzieci. Teoria i praktyka. Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie.
Strzemeska, J., & Weryho, M. (1895). Wychowanie przedszkolne. Podręcznik dla wychowawców. Księgarnia Teodora Paprockiego i S-ki.
Taylor Allen, A. (2006). The kindergarten in Germany and the United States, 1840–1914: A comparative perspective. History of Education, 35(2), 173–188. https://doi.org/10.1080/00467600500528040
Walasek, S. (2015). Opieka i wychowanie małego dziecka na łamach czasopism przełomu XIX i XX wieku. Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe.
Weryho, M. (1921). Wskazówki dla osób zakładających i prowadzących ochrony (z planami budynków). Instytut Wydawniczy „Biblioteka Polska”.
Ziółkowski, P. (2022). Wpływ alternatywnego nauczania na rozwój uczniów, nauczycieli, środowiska szkolnego. Edukacja – Rodzina – Społeczeństwo, 7, 35–62.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
