Pedagogika przygody jako forma wzmacniania odporności psychicznej dziecka
Abstrakt
Rozliczne formy outdoor education są drogą nauki przez doświadczenie poza murami sali szkolnej, w otwartej przestrzeni, proponowaną przez wielu pedagogów, psychologów i nauczycieli. Nie tylko nabywanie wiedzy, ale i rozwijanie sprawności ruchowych, doświadczanie możliwości własnego ciała, jak i zdobywanie doświadczeń społecznych we wspólnych aktywnościach to istotne aspekty rozwoju dziecka. Znaczącym obszarem w zakresie tego nurtu jest również zabawa związana z ryzykiem (risky play) oraz edukacja przez przygodę (adventure education), która posiada też wymiar profilaktyczny i terapeutyczny. Celem artykułu jest wskazanie znaczenia pedagogiki przygody dla promocji zdrowia psychicznego. W tekście zostaną zdefiniowane podstawowe pojęcia dotyczące wybranych form outdoor education. Ponadto omówione będą argumenty wskazujące wagę pedagogiki przygody dla budowania zasobów odporności psychicznej dziecka. Jako model wspierający rozumienie tych relacji zostanie przedstawione koło dzielności – propozycja konceptualizacji znaczenia przygody dla formownia się zasobów osobowych dziecka (positive growth). Jako wyjaśnienie procesu budowania odporności psychicznej (resiliency) zostanie wskazana propozycja Sandry Prince-Embury. Zarówno edukacja, jak i wspieranie zdrowia psychicznego dzieci wymagają innowacji i czerpania z doświadczeń nie tylko innych dyscyplin (filozofia, historia) , ale i z dobrych praktyk międzynarodowych.
Bibliografia
Adamczewski, J., & Nagae, Y. (2022). Czy świeci słońce, czy pada deszcz. Filozofia szwedzkich przedszkoli poświęcona edukacji w naturze. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 17(3/66), 73–90. https://doi.org/10.35765/eetp.2022.1766.05
Bałachowicz, J., & Tuszyńska, L.T. (red.). (2015). Edukacja przyrodnicza w terenie – w stronę pedagogiki zrównoważonego rozwoju. Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Barratt Hacking, E., Cushing, D.F., & Barratt, R. (2020). Exploring the significant life experiences of childhoodnature. In A. Cutter-Mackenzie-Knowles, K. Malone & E. Barratt Hacking (Eds.), Research handbook on childhoodnature: Assemblages of childhood and nature research (pp. 759–776). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-67286-1_46
Beightol, J., Jevertson, J., Carter, S., Gray, S., & Gass, M. (2012). Adventure education and resilience enhancement. Journal of Experimental Education, 35(2), 307–325. https://doi.org/10.1177/105382591203500203
Bettmann, J.E., Gillis, H.L., Speelman, E.A., Parry, K.J., & Case, J.M. (2016). A meta-analysis of wilderness therapy outcomes for private pay clients. Journal of Child and Family Studies, 25(9), 2659–2673. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0439-0
Bowen, D.J., & Neill, J.T. (2013). A meta-analysis of adventure therapy outcomes and moderators. The Open Psychology Journal, 6, 28–53. https://doi.org/10.2174/1874350120130802001
Brendtro, L.K., Brokenleg, M., & Van Bockern, S. (2005). The circle of courage and positive psychology. Reclaiming Children and Youth, 14(3): 130–136. https://www.researchgate.net/publication/234565773_The_Circle_of_Courage_and_Positive_Psychology
Brendtro, L.K., & Strother, M.A. (2007). Back to basics through challenge and adventure. Reclaiming Children and Youth, 16(1), 2–6. https://www.researchgate.net/publication/286239799_Back_to_basics_through_challenge_and_adventure
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development. Harvard University Press.
Crisp, S.J.R., & Hinch, C. (2004). Treatment effectiveness of wilderness adventure therapy: A comprehensive evaluation. Neo Psychology Publications.
Dropowa, K., Sikorska, I., & Ludorowski, J. (1988). Scout camp as a rehabilitation form for the psychosomatic children. [Poster presented at The 17. European Conference on Psychosomatic Research, Marburg.]
Epstein, I. (2004). Adventure therapy: A mental health promotion strategy in pediatric oncology. Journal of Pediatric Oncology Nursing, 21(2), 103–110. https://doi.org/10.1177/1043454203262684
Ewert, A. (1983). Outdoor adventure and self-concept: A research analysis. Center for Leisure Studies, University of Oregon.
Garmezy, N., Masten, A.S., & Tellegen, A. (1984). The study of stress and competence in children: A building block for developmental psychopathology. Child Development, 55, 97–111. https://doi.org/10.2307/1129837
Gilbertson K., Bates T., McLaughlin, T., & Ewart, A. (2006). Outdoor education, methods and strategies. Human Kinetics.
Grotberg, E. (2000). Zwiększanie odporności psychicznej, wzmacnianie sił duchowych (M. Karwowska-Struczyk, Trans.). Wydawnictwo Akademickie Żak.
Grzegorzewska, I. (2013). Odporność psychiczna dzieci alkoholików. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Hopkins, D. (1985). Self-Concept and adventure. Journal of Adventure Education, 2(1), 7–15.
Huizinga, J. (2022). Homo ludens. Zabawa jako źródło kultury (M. Kurecka & W. Wirpsza, Trans.). Wydawnictwo Aletheia
Kokkonen, J., Baillieul, E., & Quay, J. (2026). Investigating outdoor education in Finland and Australia: Positioning outdoor education as curriculum. Journal of Outdoor and Environmental Education, 29, 409–434. https://doi.org/10.1007/s42322-025-00194-8
Kolb, A.Y., & Kolb, D.A. (2022). Uczenie się na podstawie doświadczania. Podręcznik dla edukatorów, trenerów, coachów (M. Bręgiel-Pant, Trans.). Dialogi & Zmysły.
Koszałka-Silska, A. (2019). Edukacja przygodowa z perspektywy krajów o bogatej tradycji outdoor & adventure education. Kwartalnik Pedagogiczny, 64(4), 170–182. https://kwartalnikpedagogiczny.pl/numery/64-tom-64-nr-4-254/edukacja-przygodowa-z-perspektywy-krajow-o-bogatej-tradycji-outdoor-adventure-education
Kyttä, M. (2004). The extent of children’s independent mobility and the number of actualized affordances as criteria for child-friendly environments. Journal of Environmental Psychology, 24(2), 179–198. https://doi.org/10.1016/S0272-4944(03)00073-2
Leśny, A. (2014). Pedagogika przygody – konteksty teoretyczne. In A. Bąk, A. Leśny & E. Palamer¬-Kabacińska (Eds.), Przygoda w edukacji i edukacja w przygodzie. Outdoor i adventure education w Polsce (pp. 12–49). Fundacja Pracownia Nauki i Przygody.
Longhurst, J., Jones, K., Hiatt, P., & Hart, K. (2011). Spreading wings with a safety net: The Montcalm Transitional living program. Reclaming Children and Youth, 20(1): 22–28.
Łubkowska, W., Paczyńska-Jędrycka, M., & Jońca, M. (2014). Outdoor education w procesie kształtowania pozytywnych postaw młodzieży wykluczonej. In M. Kowalski, A. Knocińska, P. Frąckowiak (Eds.), Próby i szkice humanistyczne. Vol. 8: Resocjalizacja – edukacja – polityka społeczna. Współczesne konteksty teorii i praktyki resocjalizacyjnej (pp. 171–182). Wydawnictwo Wielkopolskiej Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej.
Mantorska, E., & Leśny, E. (2016). Scenariusz lekcji. Pedagogika przygody. https://www.szkolazklasa.org.pl/wp-content/uploads/2016/12/wf_mat-eksp_07_pedagogika_przygody.pdf
Michaelson, V., King, M.V., Janssen, N.I., Lawal, S., & Pickett, W. (2020). Electronic screening technology use and connection to nature in Canadian adolescents: A mixed methods study. Canadian Journal of Public Health, 111(4), 502–514. https://doi.org/10.17269/s41997-019-00289-y
Michalak, R., & Parczewska, T. (2022). Outdoor education: perspective of Polish primary school teachers. Studia z Teorii Wychowania, 13(2), 83–101. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.9261
Michl, W. (2011). Pedagogika przeżyć (D. Kozieł, Trans.). Wydawnictwo WAM.
Neill, J.T., & Dias, K.L. (2001). Adventure education and resilience: the double-edged sword. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 1(2), 35–42. https://doi.org/10.1080/14729670185200061
Palamer-Kabacińska, E. (2012). Miejsce pedagogiki przygody w naukach humanistycznych. In E. Palamer-Kabacińska & A. Leśny (Eds.), Edukacja przygodą. Outdoor i adventure education w Polsce. Teoria, przykłady, konteksty (pp. 12–33). Fundacja Pracownia Nauki i Przygody.
Palamer-Kabacińska, E. (2022). Pedagogika przygody w harcerstwie w opiniach instruktorów harcerskich. Kwartalnik Pedagogiczny, 67(1), 71–91. https://doi.org/10.31338/2657-6007.KP.2022-2.4
Parczewska, T. (2019). (Nie)wykorzystany potencjał outdoor education. Wybrane aspekty badań. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 580(5), 50–58. https://doi.org/10.5604/01.3001.0013.3192
Parczewska, T. (2024). Affordances of outdoor risky play in a traditional and a forest kindergarten. Roczniki Pedagogiczne, 16(1), 129–143. https://doi.org/10.18290/rped24161.8
Prince-Embury, S. (2006). Resiliency-scales for children and adolescents: A profil of personal strengths. Harcourt Assessment.
Sandseter, B.H. (2009). Characteristics of risky play. Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 9(1), 3–21. https://doi.org/10.1080/14729670802702762
Sikorska, I. (2016). Odporność psychiczna w okresie dzieciństwa. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Sikorska I. (2017). Odporność psychiczna w ujęciu psychologii pozytywnej: edukacja i terapia przez przygodę. Psychoterapia, 181(2), 75–86.
Trzebińska, E. (2008). Psychologia pozytywna. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne.
Copyright (c) 2026 Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
1. Autor zgłaszając swój artykuł oświadcza, że jest Autorem artykułu (zwanego dalej Utworem) i:
- przysługują mu wyłączne i nieograniczone prawa autorskie do Utworu,
- jest uprawniony/a do rozporządzania prawami autorskimi do Utworu.
Oświadcza, że nie narusza praw autorskich osób trzecich i praw prawnych.
Oświadcza, że nie występuje żaden konflikt interesów.
2. Udziela Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie nieodpłatnej, niewyłącznej, nieograniczonej terytorialnie licencji do korzystania z Utworu na następujących polach eksploatacji:
- utrwalania utworu w formie papierowej, a także na nośniku cyfrowym lub magnetycznym;
- zwielokrotnienia utworu dowolną techniką, bez ograniczenia ilości wydań i liczby egzemplarzy;
- rozpowszechniania utworu i jego zwielokrotnionych egzemplarzy na jakimkolwiek nośniku, w tym wprowadzenia do obrotu, sprzedaży, użyczenia, najmu;
- wprowadzenia utworu do pamięci komputera;
- rozpowszechniania utworu w sieciach informatycznych, w tym w sieci Internet;
- publicznego wykonania, wystawienia, wyświetlenia, odtworzenia oraz nadawania i reemitowania, a także publicznego udostępniania utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i czasie przez siebie wybranym;
- w zakresie praw zależnych do Utworu, obejmujących w szczególności prawo do dokonania koniecznych zmian w Utworze, wynikających z opracowania redakcyjnego i metodycznego, a także do dokonania tłumaczenia Utworu na języki obce.
Udzielenie licencji następuje z chwilą przekazania Utworu na rzecz Uniwersytetowi Ignatianum w Krakowie. Uniwersytet Ignatianum w Krakowie jest uprawniony do udzielania dalszych sublicencji do Utworu, w zakresie udzielonego prawa. Licencja jest ograniczona czasowo i zostaje udzielona na okres 15 lat, licząc od daty jej udzielenia.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
