Rodzina jako przestrzeń socjalizacji poznawczej dziecka – o procesie przyswajania kulturowych narzędzi myślenia

Dorota Zdybel

Abstrakt


Kultura kształtuje właściwości ludzkiego poznania przede wszystkim dlatego, że ontogenetyczny rozwój człowieka oparty jest na interakcji z wytworami kultury określonej społeczności, w jakiej wychowuje się dziecko. Interakcja ta obejmuje nie tylko korzystanie z kulturowych zasobów wiedzy i umiejętności, nabywanie symboli językowych wraz z zawartymi w nich sposobami wartościowania i interpretowania świata, ale także internalizowanie określonych typów formacji dyskursywnych, za pośrednictwem których rozwijane są typowo ludzkie zdolności do metapoznania, redyskrypcji operacji poznawczych i myślenia dialogowego. W tym znaczeniu można mówić o „socjalizacji poznawczej” dziecka jako procesie wrastania w kulturę myślenia określonej wspólnoty. Głównym celem artykułu jest ukazanie mechanizmów oddziaływania tak rozumianej socjalizacji w środowisku rodzinnym: od najszerszego – polidiadycznego (rozumianego jako „czeladnictwo w kulturze”), aż po najgłębszy – osobisty, rozumiany jako „przyswojenie” kulturowych procedur i narzędzi myślenia. W oparciu o systematyczną analizę dostępnej literatury i przykłady wypowiedzi dziecięcych ukazane zostaną charakterystyczne cechy ­interakcji ­rodzinnych sprzyjające budowaniu rusztowania poznawczego, a także przejawy procesu oswajania narzędzi myślowych w zabawie, pozwalające rodzicom świadomie obserwować i stymulować rozwój poznawczy małego dziecka w naturalnych dla wspólnoty rodzinnej sytuacjach.



Słowa kluczowe


socjalizacja poznawcza; narzędzia myślenia; rusztowanie poznawcze; kierowane uczestnictwo; czeladnictwo w myśleniu

Pełny tekst:

PDF (English) PDF

Bibliografia


Białecka-Pikul M. (2012). Narodziny i rozwój refleksji nad myśleniem, Kraków: UJ.

Białecka-Pikul M., Białek A., Stępień-Nycz M., Karwala M. (2014). Odkrywanie kompetencji komunikacyjnych niemowląt. Skala Wczesnej Komunikacji Społecznej jako przykład narzędzia pomiarowego, „Psychologia Rozwojowa”, Tom 19, nr 3.

Carpendale J.I., Chandler M.J. (1996). On the Distinction between False Belief Understanding and Subscribing to an Interpretive Theory of Mind. „Child Development” vol. 67, s. 1686-1706.

Dylak S. (2013). Architektura wiedzy w szkole, Warszawa: Difin SA.

Filipiak E. (2012). Rozwijanie zdolności uczenia się. Z Wygotskim i Brunerem w tle, Gdańsk: GWP.

Filipiak E. (2015). Budowanie rusztowania dla myślenia i uczenia się dzieci w perspektywie społecz-no-kulturowej teorii Lwa S. Wygotskiego, [w:] E. Filipiak (red.), Nauczanie rozwijające we wczesnej edukacji według Lwa S. Wygotskiego. Od teorii do zmiany w praktyce, Bydgoszcz: Projekt Akademickie Centrum Kreatywności. Agencja Reklamowo-Wydawnicza ArtStudio.

Hofer B., Epistemological Understanding as a Metacognitive Process: Thinking Aloud During Online Searching, „Educational Psychologist” 2004, 39 (1), s. 43-55.

Klus-Stańska D. (2002). Konstruowanie wiedzy w szkole, Olsztyn: Wydawnictwo UWM.

Kuhn D. (2000, October). Metacognitive Development, „Current Directions in Psychological Science”, vol. 9, nr 5, s. 178-181.

Męczkowska-Christiansen A. (2015). Socjalizacja poznawcza jako (d)efekt kształcenia szkolnego (na tle rozważań nad kulturowym kontekstem konstruowania struktur poznawczych człowieka, „Problemy Wczesnej Edukacji”, nr 1 (28).

Oleś M. Socjalizacja, Słownik PWN https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/socjalizacja;

html [dostęp dnia: 20.08.2018].

Przetacznik-Gierowska M., Tyszkowa M. (1996). Psychologia rozwoju człowieka, T. 1. Zagad-nienia ogólne, Warszawa: PWN.

Rogoff B. (1993). Children’s Guided Participation and Participatory Appropriation in Sociocultural Activity, [w:] R.H. Wozniak, K.W. Fisher (red.), Development in Context. Acting and Thinking in Specific Environments, Hillsdale: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Rogoff B. (1990). Apprenticeship in Thinking. Cognitive Development in Social Context, New York: Oxford University Press.

Tomasello M. (2002). Kulturowe źródła ludzkiego poznawania, Warszawa: PIW.

Vygotsky L.S. (1978). Mind in Society. The Development of Higher Psychological Processes, Cam-bridge: Harvard University Press.

Wellman H.M. (1985). The Child’s Theory of Mind: The Development of Conceptions of Cognition, [w:] S.R. Yussen (red.), The Growth of Reflection in Children, Orlando: Academic Press.

Wertsch J.V. (1998). Mind as Action, Oxford University Press, Oxford: New York.




DOI: https://doi.org/10.35765/eetp.2019.1451.02

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


##submission.license.cc.by-nd4.footer##

ISSN 1896-2327
e-ISSN 2353-7787